Abbildungen der Seite
PDF
EPUB
[ocr errors]

Tomus iv. Commentarii in Plalmos.

[ocr errors]

à Deo, &c. Totum Apoftoli contextum, quantus est, ex his excerpsi-
mus Augustini libris : totam tamen atque integram, quòd ibi tota non
exstaret , epistolam ad Galatas exfcribere non licuit. Cum codicibus
nostris, Regio scilicet, & Sangermanenfi ut plurimùm concinit S. Au-
gustinus ; quandoque tamen discrepat satis, ut diverso fuisse ufus codice
videri poffit. Varias illas omnes lectiones descripsimus, suumque fin-
gulis locum in subjectis margini inferiori notis, dedimus. Hactenus de
Augustini fcriptis, quæ tertio tomo continentur.

CL. Quartus præclarum divi Augustini opus in Psalmos, eximia
condituin pietate exhiber. « De commentariorum horumce merito non
» est pronunciandum comparatè ad Hebræum textum hodiernum, neque
» etiam ad Hieronymianum ; quando Augustinus LXX. Interpretes , qui
» fortè Hebræum exemplar æquè, vel etiam magis emendatum habuere,
» fequendos sibi propofuit. Nescius est nemo quantum auctoritatis eorum
» traductioni jam inde à primis temporibus Deus voluerit esse in Ecclefia ;
» quantum existimationis ei pepererint Apoftoli, illam in novi Testamenti

paginis consignantes ; quantum denique testimoniorum ipsi protulerint
» eisdem verbis , quibus in eorumdem Interpretum leguntur pfalterio.

Nulla profectò esse potest controversia , utrùm Latinam interpreta-
tionem ex Hebræo, an è Græco LXX: fecutus sit Augustinus : imo nec
lis ulla esse debet, an Latina interpretatio fonte Græco manans, quam
euin fecutum esse constat , fit illa vetus, feu communis versio, ufu fre-
quentiori recepta , eaque à duplici correctione Hieronymi libera ; an
verò nova illa, quam ad fidem Græcorum exemplarium idem elabo-
ravit Hieronymus. Cùm enim hos tractatus plebis gratiâ ediderit Augusti-
nus, & ftatuerit pfalmorum hunc librum explanare per sermones..... qui
proferrentur in populis ; non aliam certè psalmorum Latinam interpreta-
tionem adhibuisse existimandus est, aut existimari poteft, quàm quæ
communior esset , & notior populis, ad quos habendi fermones erant.
Adhibuit igitur Augustinus in pfalmis exponendis Latinam è Græco in-
terpretationem, quæ in usu frequentiori, faltem apud Afros versabatur.
Hæc autem interpretatio, non modò à Vulgata nostra frequenter, fed
interdum etiam à veteribus psalteriis, tam excusis, quàm manu exaratis
discrepat. Singulas hasce discrepantias noftris permixtas notis ad pfal-
mos, plurimas quoque in cæterorum notis librorum reperies. Abun-
dant namque hi Augustini in pfalmos tractatus versiculis utriusque Testa-
menti, quos summa cura exscripsimus. Quotiescunque tamen aut nul-
la , aut levis fuit à Vulgata nostra versiculorum illorum discrepantia ;
fiquando etiam laudati ex memoria visi sunt, aut jam aliunde adducti;
hos, ne inanem volumini molem adderemus, prætermisimus. Hæc mo-
nuiffe fat est, ut intelligatur par nobis fuisse studium utilia quærendi,
& fupervacanea resecandi , nihilque ex istis admissum, ut ex illis omis-
sum nihil.

CLI. Hæc eadem dicta sunto de cæteris Augustini fermonibus, quos
quintus exhibet tomus. Antiquam versionem Latinam in his, pro mo-
re, fequitur Augustinus ; & nos, pro noftro, quicquid è re noltra fuit,
descripfimus.

CLII. Plurima hîc sese offerunt opuscula, quæ Augustinus ad tradenda morum præcepta fcripfit. Longum foret ire per fingula : tantùm dicemus summatim Augustinum sibi constare fatis, atque utriusque Fæderis antiquam interpretationem in laudandis Scripturis adhibere ; quoad nos autem, idem in istis libris , atque in cæteris præstitum à nobis fuisse ;

[ocr errors]

Tom, v. Sermones.

Tom. vi. Varia circa mores opufcula.

antiquæ interpretationis Latinæ reliquias, tam ex novo quàm ex veteri Testamento diligenter quæfitas., & sedulò collectas, nihilque prætermissum, quod nostri esset instituti.

CLIII. Variis opusculis, viginti duo fuccedunt libri de Civitate Dei, Tom, v11. Libri eximium divini opus Augustini, quod cæperat anno circiter 113: nec Dei. ante annum 426. ad umbilicum perduxit. Quantam hi nobis libri sententiarum , è Scripturis ab Augustino defcriptarum, messem fuppeditarunt ! Si cui verò fit dubium an Augustinus interpretationem Latinam ex Hebræo , an è Græco Septuaginta in his secutus libris fuerit, ipfum audiat Augustinum de utraque disserentem lib. 18. c. 43. col. 525. c. atque utri palma fit danda his definientem verbis : Ex hac, inquit, LXX. interpretatione etiam in Latinam linguam interpretatum eft quod ecclefiæ Latinæ tenent ; quamvis 'non defuerit temporibus noftris presbyter Hieronymus , homo doctissimus..... qui non ex Græco, sed ex Hebræo in Latinum eloquium eafdem Scripturas converterit. Sed ejus tam litteratum laborem quamvis Judæi fateantur esse veracem , LXX. verò Interpretes in multis errasse contendant ; tamen ecclefice Christi tot hominum auctoritati..... neminem judicant præferendum. Quis credat aliam ab Augustino ufurpatam fuisse interpretationem, quàm eam ipsam -versionem, quam cæteris præferendam tam aperto S. Doctoris judicio pronunciat ? At quamvis versionem è Græco constanter prætulerit, eam tamen quæ ab Hieronymo ad primariam scaturiginem, nempe ad Hebræum erat confecta , aliquando laudar : fic, ut exemplum apponam, lib. 22. C. 29. postquam hæc è quarto Regum capitis v. ¥. 26. verba retulit juxta antiquam interpretationem, Nonne cor meum iit tecum, quando converfus est vir de curru juo in obviam tibi ? proximè addit ita ex Hebræo interpretatum esse presbyterum Hieronymum : Nonne cor meum in præfenti erat, quando reversus est homo de curru fuo in occursum tui ? Verùm fiquando Hieronymianam ex Hebræo interpretationem, quò pleniùs nonnullas exponat Scripturæ fententias , adhibet Augustinus, quanquam tamen parciùs ; ita adhibet, ut facilè intelligas eam præter consuetudinem ab Augustino laudari ; ipfamque pofthaberi versioni è Græco, quam tum in his de Civitate Dei, tum in aliis plerisque libris sequi folitus est S. Doctor.

CLIV. Tres operum Augustini supersunt tomi ; qui, quos S. Doctor Tom: vt, 1x. contra yarias hæreses scriplit libros, maximè complectuntur. Quam- süs hæreses libri. vis nulla non tanti Doctoris scripta versare & evolvere gratiffimum nobis fuerit, majori tamen adhuc nescio qua dulcedine perfusi sumus, illa evolvendo opera , quæ poftremis continentur tomis

. Eximia nimirum illa sunt scripta, victriciaque arma, quibus defensa est fides nostra, & de tot erroribus triumphavit Ecclesia. Itaque in istis voluminibus verfandis, non tantùm ut in aliis, lautiffimæ copiâ meslis recreati fumus; fed etiam infuper mirè oblectati fumus longo ordine describendo Scripturarum versiculos, quibus fidei nostræ olim ab Augustino confirmata funt dogmata. Qua lingulos cura defcripferimus, noftrafque in notas retulerimus facilè intelligitur, nec quidquam dicendum fuperat ; eadem namque via , eadem ratione, & eadem methodo , atque in aliis libris, antiquæ interpretationis reliquias investigavimus, & exfcripfimus.

CLV. Mirabitur forsan lector, cùin in notis noftris permixtas vide- Laudatos ab ham rit , quas hæretici laudarunt Scripturarum sententias, aliis sententiis , verlicui os quando quas SS. Patres fuppeditarunt. Nonne verò facer Scriptor, psalmi verba , quibus Servatorem noftrum è fummo templo dare fe præcipitem, quam periculi. impellebat fatanas, in facrum Evangelii textum retulit ? Quid ergo pe

nec inde quid

Tom. 1.

r

Liber de Unitate
Ecclefia.

Varia monumen. ta ad Donatift. hiftoriam pertinenria.

Incerti auctoris liber contra Ful. gentium Donatifam,

riculi, quidve incommodi esse potest, si in noftras referamus notas Scripturæ versiculos, quos tum apud Augustinum, tum in propriis operibus laudant Faustus, Fortunatus, Adimantus, Manichæi ; Parmenianus, Donatista ; Julianus, Cælestius, Pelagiani; & alii; si modò ab his non fuisse depravatas, quas laudant Scripturæ particulas, constat ? Præterea quæcunque cautio fuit necessaria , etiam eft adhibita.

CLVI. Priufquam de Augustini scriptis dicendi finem faciam, monendus est eruditus lector , ut sincerum Augustini fecum habitum à nobis fuisse librum de Unitate Ecclesia , & bene multa etiam ex eo antiquæ versionis fragmenta Genesis, Judicum, Ifaiæ, Actuum Apostolorum , Epistolarum, &c. fuisse descripta. Quamvis enim Augustino concordi judicio non adfcribunt eruditi ; potior tamen, firmioribufque niti momentis visa nobis est sententia , quæ hunc ipsi librum vindicat, quàm quæ adimit.

CLV II. Huc revocabimus monumenta varia ad Donatiftarum historiam spectantia , ab anno Christi circiter 300. ad ann. 411. edita ad calcem novæ editionis operum Optati Milevitani , quæ studio viri clarissimi Ludovici Eliæ Dupin prodiere. Plurimas inde antiquæ interpretationis reliquias, maximè verò ex gestis Collationis Carthaginensis, Catholicos inter & Donatistas Honorii Cæfaris jussu habitæ , descripsimus.

CLVIII. In appendice operum S. Augustini exstat incerti auctoris liber contra Fulgentium Donatistam. Nec S. Augustini fetum esse, nec tanto Doctore dignum opus censent Theologi Lovanienses; cujus tamen auctor, ipsis antiquus videtur fcriptor fuisfe , qui concilium Carthaginense adversùs Cecilianum viderit

. Librum hunc primò neglexeram ; at poftea inspiciendo propiùs , animadverti plurimas in eo esse antiquæ reliquias interpretationis, dignas quibus locum in noftris daremus notis.

CLIX. Mitto plures alios Patres, quos eadem tulit ætas, Philataris Patres qui ne strium Brixiensem, Paulinum Nolæ episcopum , Hesychium Salonitaverlionis fragmen- num, Chromatium Aquileiensem, Paulum Orofium, Marium Merca

torem, Fastidium Brittannorum episcopum, Maximum Taurinenfem, Capreolum , Petrum Chrysologum, Cælium Sedulium ,

n, Eucherium Lugdunenfem, Valerianum Cemelienfem, Leonem Magnum, Auctorem libri de vocatione Gentium , Prædestinatum, Prosperum Aquitanum, Auctorem libri de Promiffionibus , Rusticum Cardinalem, Arnobium juniorem , Ruricium Lemovicenfem, Vigilium Tapsensem, Victorem Vitensem, Cerealem episcopum Africanum, & Avitum Viennensem. Hos appellare satis esse ducimus. Timendi enim locus esse potest, ne si de singulis dicere velimus , otio abuti intemperanter videamur & fastidium afferamus lectori, quem penes est notas percurrere, quæ quid finguli præstiterint edocebunt.

CL X. De Auctore Operis imperfe&ti in Matthæum, paucis, annuente hoteli irá Mar- lectore, dicam. Opus illud Chrysostomo affinxere nonnulli, sed in

juriâ. Ariani namque scriptoris fetum hunc esse constat, eumque falsò adscriptum fuiffe Conftantinopolitano præfuli, non modo Ariana lues, quâ laborat, sed ipfe ftilus etiam plurimùm discrepans à Chrysostomo, tam apertè oftendunt, ut mirum sit fuisse aliquos, quibus adeo nullus fuerit nasus ur hunc Chrysostomo librum affingerent. Quifquis autem fcriptor ille sit, cujus nomen later, Latinus certè fcriptor est, qui quas in eo laudat opere Scripturæ fententias , è codice

Alii ejusdem z

Auctor Operis im

[ocr errors]

in N. T. Gr.

n. 1037

gnus.

[ocr errors]

, 1016.

Proleg. Latino describit ; imo , ur cum Millio loquar , in opere hoc se componit

ad verfionem veterem Italicam. Itaque plurimos nobis veteris atque novi
Testamenti vensiculos, juxta antiquam interpretationem fuppeditavit.

CLXI. In versandis Patrum fexti fæculi operibus, non inanem im- Sexti fæculi Pa-
pendimus operam. Quamvis enim Hieronymiana interpretatio jam qui nobis etiam
dudum primas ferre , atque in usu & honore esse cæpisset, non ita ta- rulere fupperias.
men eo tempore priscæ interpretationis delapsa erat auctoritas, ut non
aliquando usurparetur. Hinc plures adhuc reliquiæ in hujus fæculi fcri-
ptis occurrunt. Plurimas ex utroque Testamento apud Fulgentium Ruf-
pensem episcopum reperimus ; nonnullas apud Ennodium Ticinensem.
Multas Proverbiorum Cassianus ; longè plures utriusque Testamenti,
maximè verò Psalmorum fententias , Caffiodorus ; quafdam S. Bene-
dictus in regula fua fuppeditavit. Quid memorem Cæfarium Arela-
tenfem , Facundum Heż mianensem , Primalium , Junilium , aliofque
nonnullos, qui plurimos singuli, alii plures, alii pauciores nobis Scripturæ
versiculos juxta antiquam verfionem præbuerunt. His omissis, ad Grego-
rium Magnum veniamus.

CLXII. Peragratis sex prioribus Ecclesiæ sæculis , ad Gregorii Gregorius Ma

Magni ætatem, qua vetus Scripturæ interpretatio Latina penitus exoPrelez: levit, pervenimus. Hujus fummi Pontificis « auspiciis, ut Millii ver- a Gracum bis utar, translatio Hieronymi ex Hebræo, eximium quemdam ade- «

pta eft gradum auctoritatis. Initio raros invenit fautores. Augusti- « nus, aliique , qui Italicæ translationi per omnem vitam assueti fuerant, as verebantur ne Hieronymianæ usus, alterius illius , adeoque tão O' ver- « fionis, ad quam facta erat, auctoritatem omnem convelleret. Verùm « meliora tandem edocti, ipfam amplexi funt' Rufinus ( quod mirere ) « comm. in Osee, Augustinus , aliique deinceps Patres Latini. Ita ta- « men hanc receperunt, ut nequaquam Italicam veterem abjiciendam duxerint. Utraque ferè apud ipsos pari honoris & auctoritatis gradu « incedebat , modo hac, modò illâ , prout è re videbatur , allegatâ. Hieronymianæ folius, quod video , fequaces Philippus presbyter Salonius, Claudianus Mamertus, Alcimus Avitus, Pomerius, Justus Or- « gellitanus ; Italicæ Fastidius : utriusque promifcuè cæteri fcriptores ec- « clesiastici ( nescio an omnes) agmine longo, ab Augustino ad Gregorium Magnum. Hic autem plurimum auctoritatis adjecit Hieronymianæ versioni. » Hæc de Gregorio Millius. Et fanè, sive hujus pontificis, seu Ejus Scripta, imo cujuscunque alterius aufpiciis translatio Hieronymi dominari cæperit, tam latè dominabatur , eratque in usu Gregorii tempore , ut luftrando & vix contulere versando opera hujus pontificis, non aliam pene in iis ab ipfo ufur- quidquam. patam Scripturæ interpretationem, quàm Vulgatam hodiernam deprehenderimus. Spes equidem erat lautæ messis in libris Moralium , ad revocandam in lucem antiquam libri Job interpretationem Latinam. Spem hanc Gregorii ipsius verba in epistola Leandro infcripta fecerant : Novam translationem dissero ; fed cùm probationis caufa exigit , nunc

nunc veterem per testimonia assumo, ut quia sedes Apostolica , cui Deo auctore præsideo , utrâque utitur , mei quoque labor studii ex utraque fulciatur. Hæc, inquam, Gregorii verba fuum in his Moralium libris consilium & interpretandi rationem explicantis , fpem nobis fecerant , laudatas promiscuè à Gregorio Magno, modò novæ , modò antiquæ interpretationis fententias nos esse reperturos'; sed fpes irrita fuit. Vix enim, ac ne vix quidem antiquæ interpretationis vestigia in his quoque libris reperimus.

& Moralium libri, verlionis Italica

novam

Auctor libri de

Beda, & Sedulius
Scotus,

[ocr errors]

Cæreri fontes, e

haulimus.

CLXIII. Pauciora adhuc sese obtulere in scriptoribus Gregorio xlis. Manfonibus, recentioribus. Apparent tamen nonnulli Scripturæ versiculi juxta an

tiquam interpretationem, in libro de xlii. Manfionibus; cujus libri, tametsi Ambrosio afficti, auctor , Będâ & Rabano antiquior non est habendus. Apparent & in fcriptis quibufdam Bedæ ipfius, qui veterem Italicam citat ex occafione , ut loquitur Millius, prolegom. in N. T. Gr. n. 1022. Apparent demum in explanatione Sedulii Scoti in epistolas S. Pauli ; at quàm rari apparent ! Cùm igitur vetus interpretatio Latina Scripturæ, Gregorii Magni ætate penitus exoleverit , & in usu esse desierit, frustra eam in ejus fcriptis, & in scriptoribus ipfo recentioribus quæsissemus. Quapropter hæc nobis fuit in evolvendis Patrum operibus, laboris mera ; & hic etiam de iis dicendi finis esto.

CLXIV. Superest ut alios quofdam monskremus fontes, è quibus veteris reliquias partem aliquam veteris interpretationis hausimus. Etenim præter ma

: nu exaratos codices, præter SS. Patrum volumina , alios quoque evolvimus libros, in quibus fpes fuit aliquas verfionis antiquæ reliquias reperiri posse. Libri illi sunt, Missalia , ut aiunt ; Lectionaria, Breviaria, sic enim appellant ; in primis autem Missale Mozarabicum. His adde Acta sincera Martyrum, eximium nostri Ruinarti opus ; Anas lecta Mabillonii, Miscellanea Baluzii ; Anecdota, seu collectionem Martenii, aliaque id

genus. In his versandis inanem profectò non impendimus operam. Jam verò quantam ex iis omnibus monumentis antiquæ interpretationis partem recuperaverimus, in postrema hujus nostræ præfationis parte

&
qua

ratione sit edenda, explicabimus.

უზუფე-შუამავალში შევ

PARS TERTIA.
Quid ab aliis ad revocandam in lucem antiquam Scripturarum interpretationem
Latinam, quid poftremò à nobis in hac nova Bibliorum

editione fit præfitum, explicatur.

aa

[ocr errors]

Debica jis laus

Q

mi revocare in lu

S PRIMU S.
Virorum Doktorum, qui in eodem, quod nos ingredimur, curriculo desudarunt ,

labores commemorantur, & laus debita redditur.
CLXV.

Uamvis conquefti fuerimus, reque ipsa querendi locus tedditur, qui pri

fit, non eandem operam fuisse à viris doctis impensam cem Latinas in- circa Latinas Scripturarum interpretationes, quæ circa Græcas in lucem enterte tationes 23 fevocandas impensa eft; non ita tamen isti omnes labori supersederunt,

ut nullus manum admovisse existimandus fit. Admovêre certè plures ; idque fatemur, & fuam singulis laudem , singulorum commemorando labores, dabimus. Nefas quippe arbitramur præterire viros insignes, qui piis vigiliis, doctoque labore optimè de Ecclesia meriti funt : nec adeo ipfi nos amamus, ut debitam iis adimamus laudem , quò nobis indebitam vindicemus. Licet enim inchoasse & adumbrasse potiùs, quàm absolvisse opus, quod molimur, cujus alii alia fragmenta edidere, videri possint ; laus tamen ipsis maxima debetur , quòd primi istud ingressi fuerint curriculum, in eoque feliciter desudarint, licer totum non percurrerint ; laudandique sunt plurimùm, quòd præiverint, & ad perficien

« ZurückWeiter »