Abbildungen der Seite
PDF
EPUB

• Liber Quaftionum V. & N. Tefamenti.

mus.

S. Hieronymus.

s.ep. 18.

ecclesiæ diacono tribuunt. Is est Hilarius, qui cùm "Luciferi Calari-
tani luctuoso schismati adhæsısset, apud Hieronymum egregiè vapulavit.
* Eidem Hilario alius quoque adscribitur liber ad calcem tom. 3. part. 1.
operum Augustini editus : is liber est Quæftionum veteris & novi Testamenti,

cui propterea locum hîc damus. Noftrùm non est eruditorum lites com* Cur spurios hos ponere, & qui veri horum sint auctores operum affirmare. * Quidquid feinendos present a fit de illa controversia, cùm scriptores illi ex Italica versionis contextu,

cujus reliquias, ubicunque fas est reperire, investigamus , facras Scri-
pturas laudent, hos prætermittendos non esse arbitrati sumus. Itaque
ex his libris plurimas excepimus fententias, quarum partem aliquam hîc
ad fpeciem subjicimus. Rom. 1. V. 13. ubi Vulgata habet, Nolo autem vos
ignorare, fratres, &c. in Ambrosiastro legimus, ut in Mff. duobus, Regio
& Sangerm., Non autem arbitror ignorare vos, fratres. Et ¥. 15. Ita quod
in me promptum eft & vobis, &c. ex Vulgata noftra ; Ambrosiafter pariter
cum Mfl. noftris, item cum Ambrosio, & Sedulio, habet : Itaque (al. ita)
quod in me eft, promptus sum & vobis, &c. idem observare est cap. 11. y. 8. &
alibi passim. Quod attinet ad librum Quæftionum veteris de novi Testa-
menti, vide Gen. iv. 6. 7. Ifaiæ iv. 1. 2. 4. LIV. 1. Jerem. xxxi. 31. 32.

Matth. xv. 3. ep. I. Johan. 11. 1. 2. &c. Ex libro autem, cui de fide
* orthodoxa titulus, paucos admodum excerpsimus Scripturæ verficulos,
quos similiter in nostris infpicere notis, & commodiùs comparare licebit.

CXVIII. Nunc fese offert Hieronymus, vir cæleftis , judicio Erasmi , Epiß.!. do omnium Christianorum fine controversia longè tum doétifsimus , tum facundissimus. Equidem vix est ullus alter Latinos inter Patres, qui cum Hieronymo de eloquentia & eruditione possit contendere : nullum enim studiorum scientiarumque genus est; in quo non fuerit diligentissimè versa

Præcipuè verò facris litteris operam dedit, totusque in illis abditus, alios modò libros facros emendabat, modò alios Latinè reddebat. Primùm Græcam LXX. interpretationem, in quam plurima irrepferant menda , adhibitis probatissimæ notæ exemplaribus, expurgatam Latinè edidit. Novum deinde Testamentum, rogante Damaso, Græcæ fidei reddidit. Demum, cùm ætate jam provectior esset, ad omnes veteris Testamenti libros, quotquot in canone Hebræorum habentur ex Hebræo fonte in linguam Latinam vertendos est aggressus : quibus etiam libros Judith & Tobiæ ex Chaldea lingua versos addidit. Præclaros hosce Hieronymi labores , quibus tam bene de Ecclesia meritus est, sive emendando, sive Latinè reddendo facras Scripturas, fummatim hîc & leviter attigisse fat est; quandoquidem uberiùs atque opportuniùs in præviis admonitionibus, quid in singulis libris præstiterit S. Doctor,

CXIX. Non tantùm autem in expurgando, Latinèque reddendo ; sed talquier ejus etiam in exponendo, commentariifque illustrando facro contextu, egre

giam navavit operam Hieronymus ; aliaque bene multa in lucem emisit
scripta, innumeris Scripturarum referta testimoniis. Quæ quidem testi-
monia cùm ex Latina interpretatione ad Græcam versionem LXX.
exacta laudarit S. Doctor, hæc nos omnia , aut saltem quàm plurima ,
in
opus

noftrum retulimus. Illa verò præ cæteris excerpsimus, quæ in
his occurrunt libris, quos ab Hieronymo ante fuisse elaboratos constat,
quàm ex Hebræo Scripturas facras Latinè reddiderit. In his fiquidem
scriptis juxta versionem LXX. ad quam concinnata est antiqua inter-
pretatio, Scripturam laudat Hieronymus : quod hîc ego tam manifestis
oftendere queam indiciis, ferme ut nemini dubitare liceat. In lib. 1,

* Quàm bene de tus. Ecclefia fit meritus.

licebit exponere.

Quantam nobis

que.

Ecclesiasticum , &
Prophetas.

[ocr errors]

Reg. cap. XXII. ¥. 18. ita versiculum hunc in epist. ad Marcellam an.
384. de Ephod & Theraphim, laudat Hieronymus : Et conversus, inquit
Scriptura, Doeg Syrus , mortificavit ipse facerdotes Domini, doa occidit in illa die
trecentos quinque viros ; sive, inquit, ut in Hebræo legitur, octoginta quin-

Concinit Hebræo Vulgata noftra, in qua legitur , octoginta quinque:
verùm in Græco ita legimus, relaxooisc nej merns dideas, trecentos & quinque
viros , quemadmodum in Hieronymi epistola ad Marcellam. Eccui jam
dubium esse queat , Hieronymum Græcam LXX. interpretationem fuisse
secutum in libris, quos ante elaboravit, quàm Scripturas ex Hebræo
Latinè redderet?

CXX. Totam libri Ecclesiastici Latinam interpretationem hinc inde Commentarii in dispersam ex commentario Hieronymi in librum iftum extraximus, suoque singulos loco versiculos restituendo , librum integrum exhibemus. Quid fit autem de ea versione fentiendum, qui scire velit, adeat noftram in hunc librum præviam admonitionem. Adeat etiam admonitiones in Prophetas, tum majores, tum minores : quam nobis

opem

tulerit Hieronymus ad revocandam veterem Prophetarum versionem Latinam, docebunt.

CXXI. Ad calcem commentarii in Ifaiam edita est à Martianæo Epistola noftro ad Damasum epistola de Seraphim & Calculo , quæ epistola ab pbim Calculo. Hieronymo anno 380. aut 381. non modò ante est scripta, quàm facros libros ex Hebræo Latinè redderet , fed etiam antequam eos ad Græcorum exemplarium .fidem emendaret. Adeoque nullum nobis est dubium, quin Scripturæ verficuli, quotquot hæc exhibet epistola, ex Latino codice antiquæ interpretationis fint descripti

. Subjecta in notis fidem facient exempla; quas fi percurret notas lector, & fibi fatis constare Hieronymum , & cum aliis Patribus scriptoribusque antiquis, cum Vigilio Tapfenfi maximè concinere animadvertet. Sit in fpeciem ý.5. capitis vi. Ifaiæ, quem ita nostra exhibet Vulgata : Et dixi": mihi, quia tacui, quia vir pollutús labiis ego fum. Hieronymus verò legit : Et dixi: O miser ego, quoniam compunctus sum. Ita pariter Vigilius Tapfenfis, Ambrosius, Orofius.

CXXII. Commentarius Hieronymi in Evangelium Matthæi, nullam Commentarius in nobis antiquæ interpretationis partem ad iftud Evangelium , quamvis illud pene totum complectatur , fuppeditavit. Nec mirum, quandoquidem illud opus circa annum Christi 398. elaboratum est, poftquam Evangeliorum libros, jubente Damaso, correxerat atque emendaverat ; quam correctionem si, posthabita veteri interpretatione , secutus sit ille ipse qui correxerat, nemini mirum videri debet. Verùm aliud esse de bet judicium de variis veteris Testamenti, quæ in eo commentario occurrunt, sententiis, versioni Græcæ LXX. plurimùm consentaneis, & à Vulgata nostra discrepantibus ; quafque adeo in noftris inserendas esse notis duximus.

CXXIII. Commentarius in epistolam ad Galatas, qui quidem totam In epift. ad Gahanc epistolam repræsentat, veterem olere nobis visus est interpretatio- latas, &c. nem ; idque etiam, opinor, lectori videbitur, fi excerptos ex eo commentario, noftrifque fubjectos in notis Scripturæ verficulos inspexerit. Idem pene de cæteris aliis Hieronymi commentariis in novum Testamentum fas est asserere.

CXXIV. Quæ contra possent objici, occupare & dissolvere facilli- Solvuntur,quz mum eft. Sive enim ab Hieronymo laudatas in iftis commentariis, ab posent objici. Itala discrepantes esse Scripturæ fententias contenderis, & planè diffi

Matth,

[ocr errors][ocr errors]

tur.

reliqui libri,

miles ; sive contra objeceris, eas Vulgatæ noftræ confentaneas esse,
utrumque nullo negotio dissolvi potest. Quamvis enim Italam in ple-
risque commentariis novi Testamenti fecutus fit Hieronymus, fieri
potest ut ab Itala discrepent aliquando, quas laudat Scripturæ senten-
tias ; fiquidem varii discrepantesque fuere olim hujus interpretationis
codices. Deinde vir doctus, cum linguas percalleret, fi quæ minùs
bene reddita ipfi visa sunt, ea aliter reddidit; fi quæ corrupta, emen-
davit ; si

quæ

omissa .,. restituit ; fi quæ addita , detraxit : hinc illæ discrepantiæ, quæ non ita passim occurrunt. Illa autem consensio cum vulgata versione, quæ etiam objicitur, adeo non debet movere. Cùm enim interpretatio Latina novi Testamenti, tam antiqua, quàm nova , ex eodem fonte Græco manet, tanta inter utramque esse non debet discrepantia , fed potiùs consonantia. Eccui enim mirum videatur , si gemini ex eodem manantes fonte rivuli, non diversas , sed similes ac pene eafdem volvant aquas ? Itaque etsi concedam Hieronymum aliquando ab Itala discrepare in commentariis

, novi Testamenti, & à
Vulgata nostra non multùm dissidere ; nihilominus tamen Italam in
pluribus , si commentarium in Matthæum excipias, secutus fuisse vide-

Hactenus de Hieronymi commentariis.
Ejus epistolæ , & CXXV. Quod ejus epistolas spectat ; etsi nullas pene prætermiseri-

mus, in iis tamen evolvendis, quæ ab anno 365. ad annum 380. scri-
ptæ erant, quo scilicet tempore nondum S. Doctor novam interpretatio-
nem fuerat aggressus, operam majorem impendimus. Idem à nobis præ-
ftitum eft in cæteris S. Doctoris fcriptis, sive ante, five poft ejus interpreta-
tiones elaboratis. Hi sunt libri contra Jovinianum, Dialogi contra Luciferia-
nos , contra Pelagianos , in quibus, habita eadem, quam in epistolis ha-
buimus, temporum ratione, antiquæ verfionis. fragmenta investigavi-
mus, atque etiam reperimus ; repertaque nostris affuimus notis. Sed
de Hieronymo fatis multa diximus.

CXXVI. Ruffinus Aquileiensis presbyter , Hieronymo coætaneus
ejusque primùm amicitia famosus, inimicitiis verò poftea famosior
quædam nobis antiquæ interpretationis fragmenta , in libris de Bene-
dictionibus Patriarcharum ad Paulinum, & Expositione symboli ad Lauren-
tium episcopum fuppeditavit.

CXXVII. Alia alii suppeditarunt Patres, & fcriptores antiqui, quos hîc

ego duntaxat, ne longior fim, per nomina appellabo. Hi sunt, Optatus Milevitanus, S. Pacianus Barcinonensis, Faustinus presbyter, Gaudentius Brixiensis, Marcellinus & Faustus presbyteri, Julius Hilarion, Tichonius, S. Paulinus, Philastrius. Quafdam ex singulis hisce fcriptoribus Italæ , ut credere fas est, particulas descripsimus, quas aut in notas , aut in ipfum quandoque contextum, ut lacunæ aliquæ explerentur, retulimus.

CXXVIII. Præclara duo Ecclesiæ sidera, Hieronymum, & Augustinum, una eademque felix ætas tulit. De Hieronymo jam diximus, de Augustino nunc dicendum. Tantum doctorem quisquis nominavit,

laudavit satis : neque enim ulla major & plenior , quàm Augustini no* Plus cæteris ad men, laus esse poteft. * Ad revocandam in lucem antiquam Scriptura

rum interpretationem, non modò nobis unus omnium inftar Patrum,
fed & omnium, qui supersunt, inftar fuit manu exaratorum codicum.
Nullus quippe alter est inter SS. Patres, cujus fcripta tot veteris inter-
pretationis aspersa sint fententiis : id quidem satis animadvertet lector
in opere toto, cujus nulla non decies repetitum Augustini nomen pagina

1

Ruffinus.

Varii Patres ac criptores, híc tantùm per nomina appellati,

S. Augustinus.

revocandam in lu. cem Isalam præstitit,

[ocr errors]

و

exhibebit. Neque etiam ullus eft codex manu exaratus, qui tantam Italæ partem repræsentet, quantam repræsentat Augustinus. Præterea quod majus est, si qua fupereft hodie antiquæ pars interpretationis, fi ea alicubi exftat , nullibi certiùs , quàm in Augustini fcriptis eam exstare constat. Denique antiquæ interpretationis reliquias, quotquot supersunt, aut ipfe fuppeditat Augustinus ; aut fi quæ alicubi sint, quibus eas indiciis cognoscamus, docet hac regula : In ipsis interpretationibus Itala cæteris præferatur ; nam eft verborum tenacior cum perspicuitate sententiæ. Itaque quidquid Italæ reperimus, id pene totum Augustino acceptum referre, live ex ejus fcriptis excerptum , five ipso monstrante repertum, debemus. Hinc facile eft intelligere quantùm aurea sancti Doctoris fcripta evolvendi studium fuerit nobis, quibus dulcis.lautissimæ fpes messis erat.

CXXIX. Sunt tamen nonnulla Augustini fcripta, ex quibus Scri- Sparkas tamen in pturæ fententias extrahendi cura nobis aut nulla , aut non tanta fuit. ximè EvangelioHujus generis sunt sermones ; aliaque nonnulla opera , in quibus Scri- haud fine deledu pturarum emendationem Hieronymi iteratam fecutus fuiffe videtur ; collegimus. quod quidem præcipuè eft intelligendum de facris Evangeliorum libris, quorum correctionem suo probavit Augustinus judicio, hisque laudibus cumulavit : Non parvas Deo gratias agimus de opere tuo, quo Evangelium ex Græco interpretatus es ; quia pene in omnibus nulla offensio eft, cùm Scripturam Græcam contulerimus. Unde fi quisquam veteri falfitati contentiofus faverit , prolatis collatisque codicibus , vel docetur facillimè , vel refellitur. Et se quædam rarissima meritò movent, quis tam durus est, qui labori tam utili non facilè ignofcat , cui vicem laudis referre non fufficit ?

CXXX. Longè verò aliud esse debet judicium de veteris Testamen- In laudandis V. ti libris, quos Latinè reddidit Hieronymus.1 Adeo enim hanc starim tentiis, Italam femnon probavit adhibuitve Augustinus , ut eam etiam interpretationem per e cem

reprehenderit & momorderit ; quod, ut inte ipsum lateret Hieronymum Epiß. datis ad eum litteris circa annum 403. significavit his verbis : Égo fanè

te mallem Græcas potiùs canonicas nobis interpretari Scripturas, quæ Septua-
ginta Interpretum perhibentur. Perdurum erit enim, fi tua interpretatio per
multas ecclesias freqaentiùs cæperit lectitari , quòd à Græcis ecclefiis Latinæ ec-
clefice dissonabunt ; maximè quia facilè contradiktor convincitur , Græco prolato
libro, id eft, linguæ notiffimæ. Quisquis autem in eo , quod ex Hebræo transla-
tum est, aliquo insolito permotus fuerit , & falfi. crimen intenderit , vix: aut nun-
quam ad Hebræa testimonia pervenietur, quibus defendatur objectum. : Quòd si
etiam perventum fuerit , tot Latinas & Græcas auctoritates damnari quis ferat ?
Huc accedit , quia etiam consulti Hebræi possunt aliud refpondere ; ut tu solus
necessarius videaris , qui etiam ipsos polis convincere ; fed tamen quo judice mi-
rum si potueris invenire..... unde etiam nobis videtur , aliquando te quoque in
nonnullis falli potuisse. Et vide hoc quale sit in eis litteris , quæ non possunt
collatis ufitatarum linguarum testimoniis emendari. Hactenus Augustinus ;
qui cùm ita senserit de interpretatione Hieronymiana, credo equidem
neminem fore, qui hanc ab Augustino usurpatam fuisse sibi pofsit fin-
gere. Excipiendus tamen Speculi liber, anno 427. editus, in quo Hie-
ronymianam sequitur interpretationem : quod cùm præter Augustini
consuetudinem fit, visum est editoribus reddendam esse rationem, quam
fic edunt : « Cùm enim, inquiunt editores nostri, ad vulgi usum iftud «
pium opus compararet S. Doctor, eo noluit nisi faciliores intellectu præ- «
ceptiones comprehendi. Quo etiam consilio adductum credimus, ut «
versione uteretur , non ex Græco LXX. quam sequi solebat ; sed ex He- «

71. tom. 2. col. 160.

Tom. I.

[ocr errors]

Hieronymi inrerprerationem ex

[ocr errors]

ftinus.

» bræo, quòd hanc demum comperisset esse illâ multis in locis pla-
» niorem. »

CXXXI. Licet autem Augustinus novam, ab Hieronymo elabora-
Hebrzo, corte- tam, veteris Testamenti interpretationem minùs probarit ; ipfi tamen
GrcumLxx." non displicuit, quam idem S. Doctor in emendandis antiqui Foederis
pofthabuit Augu- ad exemplaria Græca libris operam impendit ; imo fuasit, & laudavit.

Hinc ad iftud opus suscipiendum hortabatur, cùm inde à nova eum
interpretatione conaretur abducere, in laudata jam 71. ad Hieronymum
epistola. Qua quidem in epistola emendationem libri Job ad Græcum
LXX. Hexaplare, ut aiunt, cum asteriscis & obelis, non autem commune,
laudat, simulque significat Augustinus , se huic emendationi libri Job, no-
vam posthabere editionem ex Hebræo : Didicimus, inquit, Job ex He-
bræo à te interpretatum , cùm jam quandam haberemus interpretationem tuam
ejufdem prophetæ ex Græco eloquio versam in Latinum : ubi tamen asteriscis no-
tasti quæ in Hebræo funt , & in Græco desunt ; obeliscis autem quæ in Græco
inveniuntur, & in Hebræo non funt , tam mirabili diligentia , ut quibufdam in
locis ad verba fingula singulas ftellas videamus , significantes eadem verba esse in
Hebræo, in Greco autem non esse. Porro in hac posteriori interpretatione , quce
versa est ex Hebræo, non eadem verborum fides occurrit , nec parum turbat co-
gitantem,

&c. His quæ ex dictis

CXXXII

. Hæc abs re non erat referre, ut intelligeretur quid de Hiepoffent argumen- ronymi laboribus in vertendis, emendandisque Scripturarum libris senis obviam itur. ferit Augustinus ; simulque ut nonnullis quæ inde contra nos peti possunt

argumentis obviam iretur. Nimirum erunt forfan qui dicant Augusti-
num Italam, fi minùs novæ Hieronymi ex Hebræo interpretationi, fal-
tem emendationi Scripturarum cùm veteris tum novi Testamenti post-
habuisse. Quis enim crediderit Scripturarum emendationem, quam ut
aggrederetur, auctor Hieronymo fuit Augustinus ; quam deinde, post-
quam perfecta est, idem laudibus cumulavit ; ecquis, inquam, credi-
derit hanc Scripturæ correctionem, pofthabitâ Italâ, non fuisse ufurpa-
tam ab Augustino ? Verùm quisquis ita disputat, meminisse debet, id
quod à nobis non femel est observatum, nempe antiquam interpreta-
tionem, feu Italam, Augustini & Hieronymi tempore pluribus fuisse
maculis afperfam & vitiatam. Has ut abstergeret maculas, emendatis
ad Græca exemplaria , unde primùm manarat illa interpretatio , facris
codicibus, auctor quidem Hieronymo fuit Augustinus. Hæc ultro con-
cedimus ; atque ut concedamus etiam Hieronymi emendationem ali-
quando secutum fuisse Augustinum, nihilominus tamen eum Italam sem-
per præ cæteris præferre ac laudare contendimus : tantùm maculas,
quæ in eam temporis vetustate irrepferant, eradit ope codicum, vel
ad Græca exemplaria emendat ; aut ab Hieronymo emendatam lau-
dat, idque etiam parciùs. Neque enim vel in novi Testamenti libris,
& ne in ipsis quidem Evangeliis, quorum emendationem probavit lau-
davitque , femper eam fequitur ; fed ab ea fæpe discedit : quod pluribus
exemplis ostendere in promptu foret. Itaque Italam sequitur Augusti-
nus ; & fi minùs consentit aliquando cum codicibus manu exaratis,
etiamsi certiflimis constaret argumentis eam esse Italam , quæ

in codici-
bus exhibetur, certioribus adhuc constare debet eam nobis in Augusti-
ni scriptis repræsentari

. Nisi forfan addamus, quod quidem verum eft, eam esse Italam puriorem, quæ in Augustini scriptis, quàm quæ in codicibus hodiernis exhibetur ; ut pote ex codicibus hauftam longè antiquioribus, atque emendatioribus, quàm qui hodie fuperfunt. Nec

« ZurückWeiter »