Abbildungen der Seite
PDF
EPUB

ut quae

sed

eradicem..... unde consueta præfatione commoneo tam vos , quibus fortè labor
ifte defudat , quàm eos , qui exemplaria istiufmodi habere voluerint , di-
ligenter emendavi, cum cura & diligentia transcribantur. Licet autem pofte-
rioribus Hieronymi curis multa sint immutata in Psalterio, plura tamen
intacta permanfére, hodieque manent & supersunt ; ita ut Psalterium,
quod in hodierno est usu, idem pene sit ac illud vetus, quo ante Hie-
ronymum utebatur Ecclesia. Si quis hujus veteris Pfalterii vestigia &
reliquias nosie desiderat, has è multis pauciores accipiat : In Pfalmo v.
$. 9. ita legimus : Dirige in conspectu tuo viam meam : quæ verba nec LXX.
habent , inquit Hieronymus , nec Aquila, nec Symmachus, nec Theodotio,
Sola Kourni edițio. In Pfalmo xiii. octo versiculos, nimirum, Sepulcrum pa-
tens est guttur, eorum, &c. non eft timor Dei ante oculos eorum, pariter ha-,
bebat sola vulgata Editio ; ideoque observat idem S. Doctor omnes Græ-
ciæ trattatores..... hos verficulos veru annotare atque præterire, liquidò confiten-
tes in Hebraico non haberi, nec esse in LXX. Interpretibus, sed in Editione
vulgata , quæ Græcè Koua dicitur. Notanda insuper à veteribusadmissa
lectio Pfalmi xvi. y. 14. Saturati funt fuillam, vel porcina , & reliquerunt
que superfuerant parvulis suis

. ; item xxi. Ý. 22. Et à cornibus unicornuorum humilitatem meam ; & .¥. 24. universum semen Jacob magnificate eum : in

quem posteriorem versum admonet Hieronymus epist. ad Sunniam & Fretelam, ubicunque in Græco scriptum est glorificate , Latinum interpretem, magnificate transtulisse. Rursus Psal. xx111

. Ý: 5. Et poculum tuum inebrians quam præclarum est! Sunnia & Fretela pariter legebant calix tuus ; non meus, ut. LXX. & Hebraicum, & omnes Interpretes, tefte Hieronymo ; qui ait hunc in Koivñ errorem obtinuisse : cùmque Latini codices haberent in Pfal. xxx. ¥. 23. Ego dixi in pavore meo i fatetur idem. Sanctus se, amotis his verbis, in pavore meo, restituisse juxta Græcum in excessu mentis meæ. Item Pfal. xxxvil. ¥. 5. habebat Pfalterium vetus, Quoniam iniquitates meæ fuperpofuerunt caput meum ; v. verò 6. Computrues runt , & deterioraverunt cicatrices meæ. S. Augustinus in Retract. plerorumque codicum auctoritate approbans hanc vulgatam Pfal. xliii. x. 22. lectionem, Quoniam propter te morte afficimur tota die ; aliam, quam alicubi repererat, rejicit his verbis : In eo libro, qui est de moribus Ecclefiæ Catholicæ , ubi posui testimonium , in quo legitur , Propter te afficimur tota die, &c. mendofitas noftri codicis me fefellit, minùs memorem - Scripturarum , in quibus nondum assuetus eram. Nam ejufdem interpretationis alü. codices non habent , Propter te afficimur ; fed, Propter te morte afficimur. In Pfal. autem xliv. Ý. 9. ubi fic legebatur , Murra, & gutta, & cassia à vestimentis tuis, à gravibus eburneis ; erroris notac Hieronymus hæc verba, à gravibus eburneis; pro eisque reponit, domibus eburneis : & erroris causam deregens: Quia , inquit, in Graco fcriptum eft, Szo Biptwr idepavívwv , quidam Latinorum ab verbi ambiguitatem , à gravibus interpretati funt. Sed hæc fufficiant veteris Psalmorum interpretationis exempla ; qui plura volet, librum ipfum, & notas nostras confulat.

XL. Quemadmodum in duobus primis Regum libris, quod jam à nobis elt observatum, ita & in libro Proverbiorum plurimi ex antiqua interpretatione Latina descripti sunt versiculi

. « Additamenta quæ» dam , inquit Martianæus, tom. 1. novæ edit. Hieron. col. 938. n. a. » in contextum Vulgatæ noftræ Latinæ derivata funt à LXX. Seniorum » interpretatione... hæc longè poft ætatem Hieronymi inserta funt » Hebraicæ translationi. » Et infra col. 943. n. a. « In id genus addita» mentorum..., curiosiùs attendentes, veram eorum deprehendimus ori

In libro Proyer biorum.

(C

tæ.

ginem in antiquo anonymo fcriptore, qui sequentem adtexuit admo- « nitionem ad finem præfationis in libros Salomonis, editæ ab Hieronymo, cùm hæc volumina primùm recensuit ad Græcos codices LXX.« Translatorum, obelis & alteriscis opus omne distinguens. Ideo e de « Græco, da de Hebræo, inquit Anonymus, præfatiuncula utraque in hoc « libro præmissa eft, quia nonnulla de Græco, ob illuminationem sensús, do le- « gentis ædificationem, vel inferta Hebraicæ translationi , vel extrinsecus junéta funt. » Porro adscititias illas sententias, cùm in Vulgata nostra fervatas, tum ad margines quorumdam Mss. codicum repofitas, in veterem textum noftrum , vel certè in notas subjectas retulimus; cæteras è veterum Patrum scriptis deprompsimus.

XLI. In libro Ecclefiaftæ, cujus antiqua interpretatio ad codices In libro EcclefiasGræcos est elaborata , has nobis hujus versionis reliquias suppeditavit Hieronymus in commentario , scilicet cap. 1. ¥. 5. Oritur fól, & occidit fol, & ad locum suum ducit : Pro eo quod, inquit, vulgatam Editionem sequentes , pofuimus ad locum suum ducit, in Hebræo habet , foeph. Et ¥. 13. Hanc diftentionem malam dedit Deus filiis hominum, ut distendantur in ea, observat verbum Hebræum anian , Aquilam, LXX. & Theodotionem melo TUOMòr similiter transtulisse, quod ait in diftentionem expressisse Latinum interpretem ; Symmachum verò ågoríav, id est occupationem. Item cap. 11. ¥. 2. Risui dixi amentiam , hæc habet : Ubi nos amentiam legimus , in Hebræo habet molal ; quod Aquila trávnov, id est errorem ; Symm. Jópucov, hoc est tumultum, interpretati funt : . verò 5. Feci mihi hortos, do pomaria ; plantavi in illis lignum omne fructiferum , sic fatur idem S. Doctor : Plantantur arbores, non

non omnes fructifera , ut in Latinis codicibus habemus ; fed omnis fructús, hoc est diversarum frugum. Videsis in notis plura hujusce versionis indicia.

XLII. 'In Cantico Canticorum istas ex interpretatione veteri de- In Cantico Canfcriptas voces, atque fententias observabis. Cap. 1. V. 1. Osculetur me ab osculis, vel ofculo oris fui : ¥. 2. Unguentum exinanitum est nomen tuum : Ý. 4. Fusca fum, do decora. Cap. VIII. v. 5. Quæ eft hæc, qua ascendit dealbata ? Item passim occurrit vox frater, fraternus, fratruelis, vel confobrinus, pro voce dilectus ; sicut & capillatura, vel capillamentum, loco capilli

. Alia insuper multa in ipfomet libro cuivis observare licebit , quem pene totum ex Ambrosio eruimus. XLIII. Sapientiæ, & Ecclesiastici, necnon & geminos Machabæo

In Sapientix , rum libros, unà cum prophetia Baruch, & epistola Jeremiæ, totos at-ruch, & Machab. que integros exstare in Vulgata noftra ex antiqua interpretatione, jam observavimus, idque communi omnium eruditorum sententia constat.

XLIV. In Isaiæ prophetia his antiquam versionem Latinam sen- In prophetia tentiis & vocibus dignosces. Cap. 1. v. 3. Agnovit bos possessorem suum, do afinus præfepium domini fui. Ambrosius in Luc. 2. col. 1296. a. legit quidem præsepe, fed addit, imo præsepium dixerim, sicut scripsit qui transtulit ; nihil enim apud me diftat in verbo , quod non diftat in sensu. Ibidem ý. 6. Non eft malagma imponere : ita haud dubiè ferebat antiqua verfio Latina , ut Hieronymus his verbis attestatur in hunc Vulgatæ locum ex Hebræo, Non eft circumligata ; pro quo LXX. transtulerunt , Non eft malagma imponere. Idem dixerim de y. 18. ejusdem cap. 1. Si fuerint delifta vestra ut phænicium; cùm plerique antiqui constanter legant phænicium, Hilarius videlicet, Cyprianus, Ambrosius, Augustinus, Fulgentius, & alii

. Cap. 11. ¥. 6. Pro Philifthiim , inquit Hieronymus, semper LXX. alienigenas interpretati funt; sicut & ý. 16. pro Tharsis, quod

ricorum.

Ecclesiastici , Ba

libris,

Isaia,

Tom. I.

[ocr errors]
[ocr errors]

omnes similiter transtulerunt ; soli LXX. mare interpretati sunt. Ibidem y. 22. hæc Vulgatæ hodiernæ verba, Quiescite ergo ab homine , cujus spiritus in naribus ejus eft, quia excelfus reputatus eft ipse, in veteri versione aberant; quod etiam observat his verbis Hieronymus : Hoc prætermisere LXX. & in Græcis exemplaribus ab Origene sub asteriscis de editione Aquilæ additum eft. Cap. vi. ¥. 4. Et levatum eft limen ex voce, qua , &c. Ubi, inquit idem S. Doctor epist. ad Damasum, in Latino elevatum legimus, in Græco sublatum ponitur : sed quia verbi ambiguitas utroque modo interpretari potest, noftri elevatum interpretati funt pro Ablato. Notanda verò maximè veteris noftræ interpretationis lectio cap. 1x. ¥. 6. Et vocabitur nomen ejus, Magni consilii nuncius : adducam enim pacem super principes , & sanitatem ejus , pro his de Vulgata hodierna , Et vocabitur nomen ejus, Admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, pater futuri fæculi, princeps pacis

. 14. lectioni fuffragatur Missale Rom. ad Introit. 3. Mislæ Nativ. favent etiam plures e Patribus Latinis, apud quos fimiliter, ficut & apud LXX. Interp. tacita relinquitur Christi divinitas. Sed testis in primis eft hujusce lectionis laudatus Hieronymus, qui etiam quid de hoc L:XX. Interpretum silentio fentiat , his verbis exprimit : Nominum majestate perterritos LXX. reor non esse ausos de puero dicere, quòd apertè Deus appellandus fit , & cætera; sed pro his fex nominibus posuisse , quod in Hebraico non habetur, Magni consilii angelum; & , Adducam pacem fuper principes, da fanitatem ejus. Sexcenta alia hujus modi signa versionis antiquæ in mentem veniunt, quæ confultò omittimus : unum addam ex cap. xlv. petitum, ¥. 1. qui ita legitur in Hebræo, & Vulgata hodierna : Hæc dicit Dominus chrifto meo Cyro. Manifestum est Latinam verfionem antiquam non Cyro , sed Domino habuisse; neque enim aliter legisse constat Tertullianum, Novatianum, Cyprianum, Tichonium, Vigilium Tapsensem, & cæteros antiquos scriptores. Hinc Hieronymus in hunc locum Scio, inquit, in hoc capitulo, non folùm Latinorum, sed Græcorum plurimos vehementer errare , exiftimantium fcriptum effe, Sic dicit Dominus Christo meo Domino..... neque enim Kupico, quod Dominum fonat ; sed Cyro dicitur, qui Hebraicè appellatur Chores, regi Persarum.

XLV. Ad Jeremiam quod attinet, observat Hieronymus in præfat. in hunc prophetam, se visionum ordinem apud Græcos & Latinos onninò confufum , ad priftinam fidem correxisse ; fed prætermisisse librum Baruch, qui nec in Hebræo legitur , nec habetur : & revera hodie in Vulgata nostra exstat liber iste ex ea interpretatione, quæ tum recepta erat, ut jam diximus. Alia multa in fequentibus profert S. Doctor indicia, quibus fecerni facilè potest hæc vetus versio. V. g. cap. 11. V. 6. ubi Vulgata noftra legit, neque habitavit homo, ait : Pro homine, LXX. filium hominis interpretati sunt : quod invictè probat hunc versum, his verbis expressum, Neque commoratus eft ibi filius hominis, ad veterem illam pertinere. Cap. XXXI. ¥. 2. ubi Vulgata noftra habet, Inuenit gratiam in deserto populus; antiquam lectionem , Inveni lupinum in deserto, his verbis rejicit : Ridiculè Latini com dices in hoc loco, ambiguitate verbi Græci, pro calido, lupinos interpretati sunt: Græcum enim Sepudo, utrumque fignificat , quod & ipsum non habetur in Hebræo: quæ etiam repetit in hæc verba Ifaiæ cap. lxv. quasi calidum in deserto ina veni Israël, &c. Item fupra cap. XX111. ¥. 18. ex Hebræo, Quis enim affuit in consilio Domini ? Ubi nos, inquit idem Hieron. interpretati fumus in consilio Domini, & in Hebraico fcriptum eft basod..... LXX. & Theodotio fubftantiam, sive subsistentiam interpretati funt. Et revera Ambrosius, Vigilius Tapf. Victor Vit. & Victor Africanus, hanc veterem lectionem

[merged small][ocr errors]

Cam.

cione, quam enen.

habent , versum illum his verbis efferentes : Quoniam quis ftetit in substantia Domini ? Infinitus sim fi pleraque id genus testimonia perfequi, & pene ad fatietatem ingerere perfeverem. Nec verò pauciora occurrent in Ezechiele, Daniele, & cæteris prophetis , quæ utiliùs, commodiùsque in ipsis inspicientur notis. XLVI. Nunc de novi Testamenti antiqua interpretatione paucis di- De novo Testa

Sed priufquam indicia & notas, quæ veterem cujusque libri in- mento. terpretationem fecernunt, assignem, operæ pretium esse arbitror Hieronymi verba referre, quibus fanctus Doctor disserit de nova interpretatione, quam elaborandam, feu potiùs de veteri, quam ad fidem exemplariorum codicum emendandam, jubente Damaso, aggreditur. No- Hieronymi vervum opus facere me cogis ex veteri; ut poft exemplaria Scripturarum toto orbe dif- veteri interpretapersa, quasi quidam arbiter sedeam; & quia inter se variant , quæ fint illa, quæ cum

dandam suscipit. Græca consentiant veritate, decernam. Pius labor , sed periculofa præefumptio..... Quis enim..... cùm in manus volumen assumpserit, & à saliva quam semel imbibit , viderit difcrepare quod leftitat , non ftatim erumpat in vocem , me falfarium, me clamitans effe facrilegum , qui audeam aliquid in veteribus libris addere , mutare corrigere ? Adversùs quam invidiam duplex causa me confolatur , quòd & tu, qui fummus facerdos es, fieri jubes ; do verum non esse quod variat , etiam maledicorum testimonio comprobatur. Si enim Latinis exemplaribus fides eft adhibenda refpondeant quibus ? tot enim sunt exemplaria pene , quot codices. Sin autem veritas est quærenda de pluribus , cur non ad Græcam originem revertentes , ea quae vel à vitiosis interpretibus malè reddita , vel à præfumptoribus imperitis emendata perversiùs , vel à librariis dormitantibus aut addita funt , aut mutata corrigimus ? Et poft pauca : Hæc præfens præfatiuncula pollicetur quatuor tantùm Evangelia..... codicum Græcorum emendata collatione , sed veterum ; quæ ne multùm à lectionis Latinæ confuetudine discreparent , ita calamo temperavimus, ut his tantùm, quæ sensum videbantur mutare, correétis , reliqua manere pateremur , ut fuerant. Denique hæc observat : Magnus hic in noftris codicibus error inolevit , dum quod in eadem re alius Evangelista plus dixit , in alio , quia minus putaverint , addiderunt ; vel dum eundem sensum alius aliter expressit, ille qui unum è quatuor primum legerat , ad ejus exemplum cæteros quoque æftimaverit emendandos. Unde accidit, ut apud nos mista fint omnia , & in Marco plura Lucæ atque Matthæi;. rursum in Matthæo plura Johannis & Marci, & in cæteris reliquorum quæ aliis propria funt , inveniantur.

XLVII. Plurima in his S. Doctoris verbis sunt perpendenda. Pri- Hieron. verba mò quidem in eorum numero exemplarium, quæ inter fe discrepabant, expenduntur. fuere quædam aliis magis sincera ; ea autem aliis erant sinceriora, Hieronymi judicio, quæ Græco magis erant consentanea, ut diserte significat S. Doctor, cùm ait, id fibi onus impofitum, ut arbiter sedeat , & inter discrepantia Latinæ interpretationis Scripturarum exemplaria, decernat quae sint illa , quæ cum Græca consentiant veritate. At verò illa Latinæ interpretationis exemplaria , quæ cum Græca consentiunt veritate, ipsa sunt exemplaria , quæ puram putam Italicam repræsentant, quam cæteris anteponendam , utpote verborum tenaciorem , pronunciat Augustinus. Deinde in diversis hisce exemplaribus multa equidem erant, vel à vitiofis interpretibus malè reddita , vel à præfumptoribus imperitis emendata perversiùs , vel à librariis dormitantibus aut addita aut mutata.

Hæ maculæ, quibus aspersa erat, Hieronymi ætate, vetus Scripturarum interpretatio , adeo impedimento non sunt quominus noftra ætate dignofcatur, ut etiam plurimùm ad eam secernendam conducant. Cæterum haud tales has fuisse maculas existimandum, ut iis penitus foedaretur vetus inter

[ocr errors]

Veteris interpretationis figna in noyo Telt.

1

pretatio ; quando quidem vel ipfe testatur Hieronymus, fe plurima reliquisse intacta : ne multùm , inquit, à lečtionis Latinæ confuetudine discreparent , ita calamo temperavimus , ut his tantùm, quæ sensum videbantur mutare corre&tis, reliqua manere pateremur , ut fuerant. Itaque tam hæc Hieronymi verba, quibus menda & maculas ; quàm & ea, quibus Latinarum interpretationum numerum amplificat, debemus interpretari molliùs, nedum ea urgere vehementiùs.

XLVIII. Nunc quafdam ex innumeris, veteris à nova interpretatione discrepantias hîc fubjicio. In Evangelio Matthæi exemplo erunt iftæ : Cap. 1. . 23. in Vulgata hodierna legitur, Ecce virgo in utero habebit ; in antiqua autem ita legerunt olim Irenæus, Cyprianus, Ambrofius, AuguItinus, Vigilius Tapfensis, Leo Magnus, Maximus Taurin. &c. in utero concipiet, vel accipiet. Cap. 11. v. 5. interpretatio vetus ferebat, in Bethlehem Judææ, è Græco tñs 'loddías; non Judæ, quod in Vulgata hodierna legitur. Hieronymus in Matth. 2. tom. 4. col. 9. a. fimiliter legit in Bethlehem Judææ; fed hîc librariorum errorem esse admonet : Putamus enim, inquit, ab Evangelista primùm editum, ficut in ipso Hebraico legimus, Judæ, non Judæa. Cap. v. verfum 7. Beati misericordes, quoniam ipsis miferebitur Deus, ex Itala versione prodiiffe colligitur ex Hilario , Ambrofio, Augustino Chromatio Aquileiensi, Auctore operis imperfecti, S. Valeriano,

& aliis: item & versum 22. ejusdem capitis, Omnis qui irafcitur fratri fuo fine causa, è Græco, más o opgesorefuos tes adenção dos seño nam plerique Patres antiqui, Irenæus videlicet, Cyprianus, Hilarius, Philastrius, Augustinus, S. Paulinus, Auctor operis imperfecti, Gregorius M. pariter addunt fine caufa. Cap. vi. versus 4. Ēt pater tuus , qui videt in abscondito, vel in abfconso, reddet tibi in palam, ad eandem pertinet versionem, tefte Augustino, qui lib. 2. de serm. Dom. in monte, ait, multa Latina exemplaria fic habere; sed quia , inquit, in Græcis, quæ priora funt , non invenimus palam, non putavimus hinc esse aliquid differendum: in Græco tamen hodierno est, Stod cod 000 ¿v TÉ Pavepõ. Item V. 11. Vulgata vetus legebat, Panem noftrum quotidianum da nobis hodie; & ita legisse constat Tertullianum, Cypria

Ambrosium, Augustinum, Chromatium, Sedulium. . Præter hos Hieronymus, lib. 2. in epist. ad Titum, disertè asserit secundùm Latinos interpretes fcriptum esse, Panem nostrum quotidianum ; fed meliùs in Græco haberi, Panem noftrum éiscov, id eft præcipuum, egregium, peculiarem : & poft pauca : Quidam, inquit, éméorov existimant..... panem di&tum, quòd fuper omnes rács fit : & comm. in Matth. Quod nos fupersubstantialem expref fimus, in Græco habetur émérov. Observanda in his Marci Evangelii verbis antiqua interpretatio cap. 111. ¥. 5. Et circumspiciens eos cum indignatione fuper emortua illorum corda, dixit homini : Extende manum tuam. tendit , & restituta est manus ei , ficut altera : pro quibus in Vulgata legimus : Et circumspiciens eos cum ira, contristatus super cæcitate cordis eorum, dicit homini... & restituta eft manus illi : quæ magis concinunt cum Græco, ubi fic habetur : Και πιeuβλεψάμενος αυτες μετ' οργής, συλλυσέμνος επι τη πωes of this repdices eustes, négei tự avbegaw..... Storgteszln si zeip durs inosis. as drana Cap. x. versus 17. Ecce quidam adgeniculans dicebat, his redditur verbis in Vulgata noftra , Procurrens quidam, genuflexo ante eum , rogabat eum. Cap. x11

. ¥. 42. ubi Vulgata habet , Vidua una pauper mifit duo minuta ; ferebat vetus versio, misit æra duo. Item in versione veteri versus 15. cap. XIII. Qui in superioribus, non descendat , ita in Vulgata nostra exprimitur , Et qui fuper teftum, ne descendat. Cæteris percurrendis novi Foederis libris supersedeo : pauca namque hæc fufficere arbitror, ut

[ocr errors]

num,

[ocr errors]

Et ex

« ZurückWeiter »