Abbildungen der Seite
PDF
EPUB

fed & eruditorum castigatione discrepantia. Hinc forsan Hieronymus tot exemplaria pene , quot codices scripfit; quæ tamen paulò inflatiùs fcripta sunt, , pro more S. Doctoris ( dicere mihi liceat ) in augendo minuendove nonnihil intemperantioris : hinc, cùm idem Hieronymus novam adornasset novi Testamenti interpretationem , idque à pluribus reprehenderetur , S. Doctor malevolis, qui se, suamque rodebant & carpebant versionem, iis respondit verbis, quibus non tam à se novam Scripturæ interpretationem elaboratam, quàm veterem emendatam , & à maculis vitiisque , quibus laborabat , expurgatam fuisse significavit

. Hinc demum Augustino, qui nihil ineptè, nihil nisi rectè fcribit, fcribere forsitan licuit, Latinos interpretes numerari non posse. Verùm hanc conjecturam vehementiùs hîc non urgeo ; erit pofthac , ut de eodem argumento fusiùs dicam , ad calcem hujusce primæ partis. Jam ad fe nos vocat famosa Scripturæ interpretatio , quæ ab Augustino Itala appellatur ; de qua pluribus nobis est differendum.

[ocr errors][merged small]

Itala interpretationis auctoritas apud Latinos.

De celeberrima interpretatione Latina , quæ olim Itala fuit appellata. Quanta olim fuit X I X. Uemadmodum apud Græcos est Scripturarum interpre

tatio , cujus excellit auctoritas ; ita sua est Latinis, cui cæteras, si

quæ fuerint præter ipfam , posthabuere. Ista apud Latinos est Itala ; illa apud Græcos est Septuaginta Interpretum versio. Sed fi utriusque interpretationis par , aut faltem non multùm dispar fuit quondam auctoritas, certè fortuna longè dissimilis est. Suam namque Græci fingulari diligentia fervavere , hodieque tota atque integra luce fruitur ; Itala verò, quæ apud Latinos palmam habuit olim, aut exstincta est, aut exstinctæ similis , hactenus delituit in Ms. codicibus hinc inde dispersis in forulis bibliothecarum ; ut vix fpes fit eam aliquando totam & integram in lucem revocatum iri. Fuere etenim viri docti, qui LXX. Interpretum versioni revocandæ in lucem , suam certatim impenderunt operam : revocata est , prodiit ; nec semel , sed iterum atque iterum, seipsa semper auctior & emendatior famosa illa LXX. virorum interpretatio : fed & cæteræ quoque interpretationes Græcæ, nempe Symmachi, Aquilæ, Theodotionis, plurimaque aliarum fragmenta luci reddita funt. Neglectæ verò Latinæ omnes interpretationes, eaque ipsa,

quam tanto in pretio habuit Augustinus , cui cæteras esse polthabenEadem poftea a- das pronunciat. Ita , inquam, neglecta est vetus illa interpretatio, postut pene tota inter- quam novam adornavit Hieronymus , sive veterem hanc emendavit;

tantamque nova sibi auctoritatem conciliavit , & adeo veteri anteftare coepit, vetus verò in dies obsolescere & excidere ; ut tandem pene interierit tota , aut interire visa sit: atque interiisset, nisi, singulari Providentiæ beneficio , in venerandis fervata monimentis , erepta

fragio temporis, ad nos pervenisset, si minùs tota sospes & integra, Hanc hinc inde faltem quoad plurimas , præstantissimafque fui partes. Hanc in venede reparare certe nie randis hisce monimentis hinc inde difperfam quærere, & extrahere ,

atque ex extractis & collectis , quæ dissipatæ erant , partibus reparare ,

quantùm fieri poteft, & corpus Biblicum efficere animus est. At quamSed ad primige- vis nec labori , nec curis , nec vigiliis pepercerimus, huic tamen Italæ reddi polle defpe- versioni , quæ jam olim Hieronymi & Augustini temporibus vitiata,

depravata , & pluribus afperfa erat maculis , primigeniam puritatem,

ierit.

nau

mus.

ratur.

titdidier.

(C

nativumque reddi posle nitorem defperamus. Quis enim verò id fperare ausus sit, & quî id fieri poffit? quandoquidem , ut fua ipsi integritas , nativusque redderetur nitor, tantùm ad Apoftolorum tempora non foret recurrendum. Sat igitur erit, nec plura fas eft fperare, si eam, qualis & quanta in Ms. codicibus, & SS. Patrum Latinorum voluminibus exstat, exhibuerimus: id quidem pollicemur. Quod priusquam exsequamur , Italæ interpretationis quæ fit ætas, quæ notæ, qui characteres, quibus ab aliis possit secerni, juvat explorare.

XX. Longinquæ certè sit vetuftatis necesse est illa interpretatio, quæ De ejus antiquivel ab ipsis Augustini temporibus longè antiquissima erar, quam in fuos eruditi. Latini ulus adhibere foliti erant , priusquam Hieronymus novam Scripturæ interpretationem adornaret. Ab iplis Ecclesiæ incunabulis ex LXX. Interpretum versione confectam fuisse interpretationem Latinam, quæ apud Latinos principem obtinuit locum, quæque ea eft ipfa, quam restituendam aggredimur , plurimorum opinio est; quamvis & quo tempore, & à quo fit facta definiri vix ac ne vix poffit. « Cum ab initio .« Marth. Penascentis Ecclesiæ, inquit Matth. Petitdidier, Dissertatione decima « in Script. S. Græca versio Septuaginta Interpretum , quæ jam diu « apud Græcos auctoritatem adepta erat, per totum Orientem in omni- « bus ecclesiis obtinuerit , hinc factum est, ut cùm Latini de Scripturæ versione suis procuranda cogitarunt, illam in suam linguam converte- « rint , eo confilio, ut in eadem Seripturæ lectione universa Ecclesia con- « veniret. Licet autem temporis processu versiones Latinæ pene infinitæ « prodierint, una tamen inter alias , quam Augustinus Italam, Hieronymus Vulgatam, Gregorius Veterem nuncuparunt, quamque omnium primam fuisse meritò fufpicamur, principem locum obtinuit. Hanc fub c Apoftolorum temporibus elaboratam multi opinantur , nec fine aliquo fundamento, ne Latina Ecclesia Scripturarum thesauro tandiu privare- « quo demum tempore,

quo facta fit, certò definiri nulla- « tenus potest.

XXI. De ea interpretatione pluribus etiam difputat Sixtus Senensis Sixcus Senenfis. Bibliot. S. lib. 8. p. 721. ac 1°. quidem de Græcis interpretationibus hæc præmittit : « Prima Græca Editio veteris Test. qua primùm usa est « Ecclesia , fuit duorum & LXX. Interpretum verfio. Secunda , Aquila Pontici, annis pene 120. post Christum edita. Tertia , Symmachi Sa- « maritani, anno 190. humanæ falutis condita. Quarta, Theodotionis ce Ephesii, anno 200. à Christi ortu elaborata. Quinta , unà cum plerifque Hebraïcis & Græcis voluminibus in Hierico in doliis inventa est « ab Origene ; qui etiam non multò poft aliam quandam translationem « reperit in littore Actiaco in Nicopoli, eodem modo in doliis occulta- « tam, eamque Editionem Sextam appellavit. Septima post omnes istas a Editio quædam Græca inventa est: hanc Isidorus 1. 6. Etymol. putat « ab ipfomet Origene inventam, quæ Korvi à Græcis, hoc est, Commu- « nis & Vulgata dicta est ; ab aliquibus verò Arxiavos , vel soxsarcia vocata est, « eò quòd à Luciano M. edita crederetur , de qua in ep. ad Sunniam & « Fretelam ita Hieronymus fcribit : Breviter illud admoneo ut fciatis aliam esse Editionem , quam Origenes & Eusebius Cæsariensis Kovin, id eft Communem appellant, & à plerisque nunc Agr.and's dicitur; aliam Septuaginta Interpretum, quæ « reperitur in Hexaplis codicibus..... Korun' autem ista pro locis & temporibus , pro « voluntate fcriptorum veterum corrupta editio est ; ea autem, quæ habetur in Hexa- « plis..... ipfa eft, quæ in eruditorum libris incorrupta & immaculata LXX. In- « terpretum translatio reservatur. » His præmissis de Græcis Scripturarum in

tur. At

& à

[ocr errors]
[ocr errors]

Baronius,

terpretationibus, de Latinis ita pergit Sixtus : « Post has duæ aliæ Lati>> næ Editiones veteris Testamenti in Ecclesia Latina fuerunt ; nova sci

licet, ac vetus. Vetus quidem Vulgatæ & Communis editionis nomen ac» cepit ; tum quia nullum certum haberet auctorem, tum quia non de » Hebræo fonte, sed de Koivñ , vel de LXX. interpretatione sumpta esset, » quemadmodum Augustinus l. 18. de Civit. Dei, & Hieronymus in præf. » Évang. testantur ; cujus lectione usa est Ecclesia longè ante tempora » Hieronymi, & etiam multò poft usque ad tempora Gregorii P. Nova » verò ab Hieronymo, non de Græco, fed de Hebraïca veritate in Lati» num eloquium versa est, quâ Ecclesia ab ipsis Gregorii temporibus unà » cum veteri Editione ufa eft.

De traductionibus autem novi Testamenti, quod Græcè, sed inter-
» dum Hebraïcis phrasibus scriptum fuisse constat , certum earum numerum
» scire non possumus. Illas tamen fuisse multas indicat Hieronymus in præ-
» fat. iv. Evang. inter alias verò innuit fuisse Editionem quandam vete-
» rem , jam dudum ante ipsum in Ecclesia vulgatam ; quæ cùm à dormitan-
» tibus librariis progressu temporum corrupta esset, Hieronymus eam jussu
» Daması P. fačta multorum Græcorum exemplarium collatione , cor-
» rexit emendavitque , & ad Græcam veritatem restituit; qua Hieronymi

castigatione, vel potiùs editione , Ecclesia Romana à temporibus Divi
Hieronymi ufque in hanc diem perpetuò usa est.

XXII. Sed Baronium audiamus, qui ad annum Christi 231. n. 41.
multis præmissis de Origene , & ingenti Hexaplorum opere, necnon de
principe omnium LXX. interpretatione ; poftea de variis ipforum Græ-

cis editionibus, de Latinis etiam interpretationibus hæc habet : » Cæ» terum etfi omnium constat fententiâ editionem LXX. dictam esse Com» munem, tamen S. Hieronymus tradit eam haud fimplicem , sed triplici » editione fuisse toto orbe diversam ..... De his enim tribus hæc idem ha» bet Hieronymus : Alexandria & Ægyptus in LXX. fuis Hesychium laudat Praf.ir » auctorem ; Constantinopolis ufque Antiochiam Luciani martyris exemplaria probat ; » mediæ inter has provincia Palæstinos codices legunt , quos ab Origene elaboratos

Eufebius @ Pamphilus vulgaverunt ; totusque orbis hac inter se trifaria varietate
» compugnat : hæc ipse ..... fed accidit, ut ob triplicem communem LXX. n.42.
» editionem, dum fuam quisque propriam commendaret, non leves inter
» fe conflarentur feditiones, ob eamque caufam fæpe veritatem Hebraï-
» cam, vel alias à profanis editas translationes consulendi pateret

occasio.
» His igitur & aliis rationibus permotum fe fuisse dicit S. Hieronymus
» ut Hebraïcam quoque editionem in Latinum converteret. Cùm verò
» eo nomine à multis fibi adversantibus temerariæ novitatis argueretur,

perinde ac fi eo consilio fuam ederet, ut aboleret LXX. translationem

ipse fæpiùs conatus est instituti sui reddere rationem, atque animi consi» lium aperire, & inter alia , cùm adversùs Rufinum, fic fcribit : Egone , Advers

. inquit, contra LXX. Interpretes aliquid Jum locutus , quos ante annos plurimos Inf. n. » diligentissimè emendatos meæ linguæ studiosis dedi ? Tam stultus eram, ut quæ » pueritia didici, fenex oblivisci vellem ? .... Causatus etiam depravationem » LXX. Interpretum , opportunè fibi visus eft ex Hebraïcis fontibus de» ducere veritatem. Nam fic superiùs ait : Si LX

X. Interpretum pura, & ut » ab eis in Græcum verfa eft, editio permaneret ; superfluè me , mi Chromati , Episco» porum sanctissime , impelleres ut tibi Hebræa volumina Latino fermone transferrem: » quod enim semel aures hominum occupaverat , nascentis Ecclefiæ roboraverat » fidem , juftum erat nostro filentio comprobari. Nunc verò cùm pro varietate regio» num diversa ferantur exemplaria , & germana illa & antiqua translatio corrupta

1. Paral. ep. 107

[ocr errors]
[ocr errors]

II.

fit atque violata , nostri arbitrii putas aut ex pluribus judicare quid fit verum..... «

Primus itaque S. Hieronymus fuisse reperitur , qui ex Hebræo fonte « 7.44. aquas deduxerit in Latinum alveum. Quisnam autem ex Græcis editio- «

nibus id ante præstiterit, majoribus etiam incertum fuit. Nam cùm plu- «

res fuerint , nec numero distincti, vel tempore ; quinam illi essent, ut «
Lib. 2. Augustinus affirmat, obfcurum remanfit : Ut enim , ait, cuique primis fidei «
Coripoti temporibus in manus venit codex Græcus, & aliquantulum facultatis sibimet utriuf-

que linguæ habere videbatur , ausus est interpretari : quæ quidem res plùs adjuvit «
intelligentiam , quàm impedivit, si modò legentes non fint negligentes. Inter omnes «
autem veteres Latinas interpretationes LXX. Italam , nempe Roma- «
nam, præstitisse cæteris, quod verborum tenacior esset , & feliciùs ex- «
primeret fententiæ perspicuitatem, idem S. Augustinus affirmat. Acci- «
dit autem ut ob illam priorem versionem Latinam, posterior à S. Hie- «
ronymo tradita fperneretur, cùm videlicet Occidentalis Ecclesia anti- cc
quitatem excolere consueta, novos sonos exhorrefcens, illam Hieronymi
primo auditu respueret , quòd ficut à majoribus acceptæ fidei, ita & a
verborum esset pariter tenacissima ; donec paulatim , quænam qualisve
esser, omnium eruditorum studio & labore perspecta , atque pia, pura , «
vera , finceraque comperta, magno labore tandem fummaque laude fue- «
rit in Ecclesiam introducta , veteri non explofa. Nam & ipse S. Augu- «
ftinus , qui ea de re obniti Hieronymo visus erat, ejus studium postea lau- «
dare coepit..... Sed quantùmcunque opus laudatum fuerit, nequaquam «
tamen præferendum putavit antiquæ illi LXX. editioni. »

XXIII. Addam hîc Briani Waltoni testimonium, in cujus præfatio- Waltonus.

ne & prolegomenis ad Biblia polyglotta, multa fcitè & eruditè tractan-
Proleg. tur. En ipsius verba : « Quod ad versiones Latinas attinet , multæ olim a

erant ex Græco factæ , ita ut vix numerari possent , tefte Augustino.....
Inter reliquas tamen unam præ reliquis commendat , quæ Vulgata & «
Itala dicta est, quæ in verbis erat cæteris magis perfpicua. Hanc verò, a
cùm Vulgatæ & Veteris nomen

his temporibus nacta lit, reliquis Latinis a
antiquiorem esse necesse est. Cùmque Latina ecclesia sine versione Lati-o
na nunquam fuerit , verisimile eft hanc primam fuisse Latinam versio- «
nem ex Græco factam Apostolorum temporibus , vel non multò poft,
ne dicam cum Baronio, Bonfrerio, Serario , & aliis, ab aliquo Apofto-
lorum discipulo factam , & ab ipfis primis Ecclesiæ fundatoribus visam, «
& approbatam.

XXIV. Millii sententia eft, quamvis cum Waltono , quem laudat,
Tel. existimet Ecclesiam Latinam fine versione Latina Scripturarum esse non

potuisse ; non ftatim tamen , fed poft annorum complurium intervallum
à suscepta fide Christi, deliberatum de translationibus Bibliorum in usum
publicum conficiendis. « Ipfam hanc Italam, inquit, cùm apud Latinos, «
& aufpiciis, ut omnino credibile eft, ecclesiæ Romanæ prodierit, vix «
certè eft ut editam cenfeamus ante tempora Pii P. Erat quidem is cùm Ita- «
lus gente, tum & Latinorum primus ( ipsi enim Pontifices huc ufque fe- «
rè Græci fuerant ) qui diutiùs paulò, per annos dico quindecim, Ecclesiæ «
res administraret : neque absimile veri eft ab ipfo demum procuratam «
fuisse hanc versionem, aut saltem aliquam ejus partem.» Vereor ne cui
non fatis firma videatur hæc viri docti ratio, atque etiam ne nimium
confidenter, ne dicam temerè, asserat Pium Pontificem è Latinis pri-
mum, cæterofque huc usque pene Græcos fuisse Pontifices, qui sedem
Petri occuparent. Sed nemini mirum videri debet, fi in re obfcura , ni-
mium conjecturis vir doctus indulferit. Concedam libenter, fortassis non

[ocr errors]

(C

Pref.in

Millius.

Grac. p.

377.

Tom. I.

Quid liceat affirmare circa ætatem

tarionis,

[ocr errors]

nisi post plurimorum annorum intervallum, de admittenda in usum

publicum aliqua præ cæteris Bibliorum translatione habitam fuisse deliberationem : at ante eam deliberationem, & ante Pii Pontificis tempora, fuisse Scripturarum interpretationem, quâ Romani

præ

cæteris uterentur, quæcunque illa fuerit, & quocunque insignita nomine, sive Itala, five alio appellaretur nomine , nemo certè negaverit. Itaque si qua, Pio Pontifice, habita est deliberatio de translationibus Bibliorum, haud certè habita est de conficiendis translationibus, quæ jam pridem confectæ, & in usu publico erant. Meliùs igitur & rectius fcripfiffet Millius deliberatum fuisle ( si tandem deliberatum est ) de una aliqua ex multis deligenda Scripturæ interpretatione, quæ, posthabitis aliis , in usum publicum admitteretur ; hancque interpretationem , non recens confectam, sed tunc primùm , quamvis jam antea in usu esset, folemni Romanorum summique Pontificis judicio comprobatam prodiisse ; atque hinc illi deinceps Italæ nomen fuisse, quòd ab İtalis hæc interpretatio approbata, & in usum publicum , pofthabitis aliis omnibus , esset admisfa. Exemplo esse potest Vulgata noftra, quæ profectò exstabat, priusquam folemni Ėcclesiæ judicio in fynodo Tridentina & approbatione, sola , quam sequi deberent, omnibus proponeretur.

XXV. Quid ergo demum circa antiquam interpretationem statuenantiquz interpre- dum est ? quidve ex his omnibus virorum doctorum testimoniis, quæ ,

licet prolixa fatis , retulimus, de veteri interpretatione , ejufque ætate colligendum ? Nimirum una vox omnium est, inter varias interpretationes Latinas unam fuisse præ cæteris insignem , quæ variis eft appellata nominibus , ab aliis vetus Vulgata , ab aliis Communis , ab aliis Itala : hanc interpretationem è Græca LX X. Interpretum versione , quæ summo in pretio, & fola in usu apud Græcos fuit, verbum de verbo fuisse expressam, ut in eadem Scripturæ lectione univerfa Ecclefia conveniret, ne Latina Ecclefia fcripturarum thesauro diutiùs privaretur ; à quo autem elaborata fuerit incompertum esse. Itaque fi roges cujus sit ævi antiqua Scripturarum interpretatio ; longè eft antiquissima , & Apoftolorum temporibus vicina : fi auctorem ; later

. Cui refponfum istud minùs arriserit, quærat doctiores. Nobis certè, neque fcriptoribus qui rem istam diligentissimè rimati sunt, licuit esse doctioribus.

XXVI. Age verò, inquies, qua nunc mihi ratione conftabit, interquae interpreta- pretationem, quam in lucem emittis, ipsam esse antiquam interpretationem, quæ prifcis Ecclefiæ temporibus in ufu fuit , & quæ Itala est

appellata ? Quibus enim verò indiciis , quibus fignis, quibus coloribus secerni illa possit ab aliis interpretationibus, fi plures fint ? Quis Italam potiùs, quàm aliam quamlibet superesse affirmare ausus sit ?

XXVII. Non levis, fateor , difficultas; nec facilis ad expediendum nodus ille eft ; fed hujus modi tamen nodus , qui folvi poffit

. Sunt namque indicia, sunt notæ , funt proprii, ut ita dicam , hujus antiquæ interpretationis colores, ut cognofci fua fponte possit. Hæc igitur tibi

erunt signa atque indicia quibus illam fecernas. Duplex dos an

XXVIII. Primò quidem vetus interpretatio, feu Itala, cæteris præItat, ipfamque cæteris præferendam, quod fententiis magis perfpicua fit, & verborum tenacior , pronunciat Augustinus his verbis : In ipfis interpretationibus Itala cæteris præferatur ; nam eft verborum tenacior, cum perfpi- Chr. c. cuitate fententia. Duplex fingularisque illa est dos veteris interpretationis : Præ cæteris aliis perfpicua eft, & verborum tenacior. Itaque quam Scripturarum interpretationem hac duplici dote gaudentem, quænimirum

Quibus indiciis

tio.

riquæ interpreta-
tionis ex Augusti

no.

L. 2.

de Doli.

22.

[ocr errors]
« ZurückWeiter »