Abbildungen der Seite
PDF
EPUB
[ocr errors]

1

tuam.

Cap. XVI.
VERSIO ANTIQUA.

VULGATA NOVA.
Ex MB. Reg. Egy tatione doloris Ifraël.

induit fe vestimento lætitiæ in exsultatione filios Gorm,

rum Ifraël.
10. Unxit faciem fuam unguento, conligavit 10. Unxit faciem suam unguento , & colliga-
capillos fuos mitrâ, & accepit stolam novam ad vit cincinnos fuos mitrâ, accepit stolam novam
decipiendum illum.

ad decipiendum illum.
11. Sandalia ejus rapuerunt oculos ipsius, pul u. Sandalia ejus rapuerunt oculos ejus, pul-
chritudo illius captivam fecit animam ejus, am chritudo ejus captivam fecit animam ejus, am-
putavit gladius caput ejus.

putavit pugione cervicem ejus.
12. Horruerunt Perfæ constantiam ejus, & Me 12. Horruerunt Perfæ conftantiam ejus, &
di audaciam ejus.

Medi audaciam ejus.
13. Turbata sunt tunc omnia castra Assur, & 13. Tunc ululaverunt castra Assyriorum
ululaverunt humiles mei : & exclamaverunt ægro- quando apparuerunt humiles mei, arescentès in
tantes in fiti , & exclamaverunt voce sua , & liti.
convertit aquam.

14. Filii puellarum compunxerunt eos , & fi 14. Filii puellarum compunxerant eos , &
cut pueros fugientes vulneraverunt illos : perie- ficut pueros fugientes occiderunt eos : perierunt
runt in prælio à facie Domini mei.

in prælio à facie Domini Dei mei.
15. Hymnum dicamus Deo noftro, hymnum 15. Hymnum cantemus Domino , hymnum
novum cantemus Domino.

novum cantemus Deo noftro.
16. Adonai Domine magnus es tu, & clarus, 16. Adonai Domine magnus es tu , & præ-
mirabilis in virtute, & quem superare nemo pof- clarus in virtute tua , & quem superare nemo
fit.

potest.
17. Tibi ferviat omnis creatura tua : quoniam 17. Tibi serviat omnis creatura tua : quia di- Gen. T.
dixisti , & factum est: misisti fpiritum tuum, & æ- xisti, & fa&a funt : mififti fpiritum tuum, & PJ. 32.
dificata sunt, & non eft qui contra voluntatem creata funt, & non eft qui resiftat voci cuæ. 9.
tuam faciat,

18. Montes à radicibus movebuntur cum aquis : 18. Montes à fundamentis movebuntur cum
petræ autem à facie tua, sicut cera, liquescent. aquis : petræ, ficut cera, liquescent ante facient

19. Illis autem qui timent te, propitius eris: 19. Qui autem timent te , magni erunt apud
quoniam pusillum eft omne facrificium ad odorem

te per omnia.
NOTE AD VERSIONEM ANTIQUAM.
tem, pro cultu , & exsultationem , pro exsultatione. Psalt. cut filios puellarum inter fecerunt illos, perierunt præpofiti
Thom. hab. veste, non vestem ; cætera ut in textu Regio. eorum. Græc. verò : 'Ti0i xe@go.wr xalexeyinoar auto's, ģ
Mf. Corb. fic : Exuerat enim je folam viduitatis fuæ, in ως σαΐδας αυτομολογίων ετιτρωσκον αυτές απώλoντo εκ πα-
excelfo dolore Ifraël. Græc. 'Egeduralo yap soan XupeưOEWS exióews Kepix Mix, i. e. ab acze Domini , non à facie ,
diurus, sis üles Târ acróvieur loescua.

quod ultimum irrepere facilè potuit sup. in Mss. propter
$. 10. Similiter in Psalt. Thom. exceptis his, conli- fimilitudinem vocum.
gavit cincinnos fuos mitrâ , accepit. In Ms. Germ. is. Un *.15. Psalt. Thom. Hymnum dicamus Domino , hym-
sit faciem fuam unguento , & obligavit crines fuos, 8 mi num novum cantemus Dumino. Ml. veió Corb. Dominum
Bram imposuit fibi, & accepit veftem fuam in persuafionem meum laudabo , laudabo Deum laude bona. Germ. 15. tim-
illis , ( f. illius. ) In Corb. Er unxic caput fuum es capila pliciter : Cantabo Deo meo canticum novum. Item Pech,
Jos suos unguento , & ornavit capillos suos , & fumpfit vef- Hymnum novum cantabo Deo meo. Græc. 'Yuríow tớ Ormo
sem novam in seductionem ejus. Græcè : 'Hasítalo apó- H8 ünvor.
εωπον αυτής αν μυρισμό, και έδωσαλο τας τρίχας αυτής & μί ¥.16. Similiter in Psalt. Thom. exceptis his, pre-
Τρα , και έλαβε σολων λινών εις απάτην αυτ8.

clarus in virtute tua , quem fuperare nemo poteft. In Germ,
#. 11. Ms. Germ. 15. Et rapuerunt oculi illius fpeciem 15. ita : Adonai Domine magnus es , & præclarus , & lau.
ejus , & capuit ( l. cepit) animam illius, divifit pugio cer dabilis

in virtute , & invisibilis. Nil horum in Ms. Pech.'
vicem illius. Corb. Scandalum ( 1. fandalium ) ejus cepit at in Greco Mic : Κύeμε μέγας εί, και ένΛοξος, θαυμαςός &
oculis (l. oculos ) ejus , & tranfvit gladius cervicem ejus. iqúi, crutépaules. In MI. Corb. Domine magnus es ,
In Psalt. Thom. media tantùm leguntur : Pulchritudo ejus præclarus , & virtute inviftus. Apud Vigil. Taps. l. cont.
captivam fecit animam ejus. Græcè: To Cardárov avrűs Varimad. p. 749. b. Magnus es tu , & clarus , & admia
ήρπασεν οφθαλμών αυτί, ,

ry

το κάλλος αυτής ήχμαλώτισε ψυ- rabilis in virture. χήν αυτέ, διήλθεν ο ακινάκης τον τράχηλον αυτή.

. 17. Tria folummodo variant Græcè, nempe i'yerúly.12. Itidem in Psalt. Thom. cui eciam faver Mf, Ger Gav, fa&ta funt, loco fa&tum eft , paulòque post, wxodókno man. 15. nilì quòd ponit audaciam , loco conftantiam , & 6, adificavit , pro adificata sunt; extremo avessori ai on conftantiam , loco audaciam. Græcè ita : "Epeixar Mié pouce pwriña Co, refiftet voci tua , loco contra volunt, tuam faciat. Thó tínwar autas, į Mūdos To Ipaoos durūs, subjuncto Græco respondent Mss. Germ. 15. & Pech. cum Palc. verbo éppáxonour, disrupti sunt , absque ulla interpunctio- Thom, nifi quòd habent renovata funt, pro ædificata funt , ne media : Nobilius etiam fic vertit, Medi confidentiâ & refiftat voci tua , pro refiftet , &c. In Corb. sic : Tibi fersplius disrupti sunt. Mr. Alex. non éppáxbroar scribit , sed viat omnis creatura tua : quoniam dixisti fic, fa&um eft: stapéxeucor ; unde Corb. habet : Horruerunt Persa auda- miffli spiritum tuum , non eft qui refifiat ira ina. Apud ciam ejus , & Medi conturbati funt : at in Germ. 15. hoc Vigil. Taps. l. cont. Varim. p.742. f. Tibi ferviat omnis ultimum verbum penitus tollitur.

creatura tua : quoniam tu mandati , & creata funt : mififti
$.13. Græc, síc pergic : Tótɛ yráražcev oi Tatevol pet, Spiritum tuum, 65 ædificata sunt : at inf.a , p. 749. b. Ti-
a épockOnoar ( Ald. & Compl. iConcar) oi cercürrés pes , j bi ferviat omnis creatura : quia tu dixisti, o facta junt ,

louồucaro wywar Tùy owrúr autcov, ny avslpónuger. Simili- missti , &c. ut fup.
ter in Ms. Corb. Ululaverunt bumiles mei , & timuerunt $. 18. Græc. 'Opu yaip ex genericor Cür ifact Cameubúa
infirmi in fitim: 89 exaltaverunt vocem suam, 85 reverfi funt. ce?c, &c. ut in Lat. fup. Similiter in Mss. Germ. 15.&
In Germ. 15. Tunc ejulaverunt humiles mei , infirmi tera Pech. Montes à fundamentis movebantur cum aquis : petræ
riti sunt : 89 ceciderunt , & veriti sunt. Psalt. verò Thom. autem ante faciem tuam , ficut cera , liquefcent, Pech. li-
ad textum Regium propius accedit , cùm legat : Tunc tur quefcit. In Psalt. Thom. sic : Montes a fundamento move-
bata sunt omnia caftra Aljur , & ululaverunt bumiles mei : buntur cum aquis : perræ autem, ficut cera , liquefcunt à fos-
& exaltaverunt ægrotantes in fiti vocem fuam , & exclama cie tua. In Corb. Et petra , ficut cera , liquefcent a facie tua
verunt, & conversa eft aqua.

prætermiffis aliis.
#. 14. Psalt. Thom. Filii puellarum compunxerunt eum,

¥. 19. Ms. Germ. 15. Timentibus autem te, propitiabe&c ficut pueros fugientes occiderunt eos : perierunt in prelioris illis : quoniam pufillum eft omne facrificium in odorem à facie Domini. Ms. Germ. 15. Sicut filios puellarum in- fuavitatis , & minimi omnes adipes in holocausto: qui autem terfecerunt illos , ficut pueros refugas occiderunt illos : 88 timet Domino , magnus erit apud eum per omnia. Similiter perierunt à præparatione Domini mei. Corb, contractiùs : Si Græcè : 'Eat de Teis po Expérois CH 3 C sviralevels dutois

cur.

VULGATA NOVA.,

VERSIO ANTIQUA. suavitatis tuæ,

& in minimo eft omnis adęps ad Ex Ms. Reg. holocauftum : qui autem țimet Dominum, ma

Germ. gnus eft apud eum semper. 20. Væ genti insurgenti super genus meum : 20. Væ gentibus insurgentibus generi meo : Dominus enim omnipotens vindicabit in eis, in Dominus omnipotens vindicabit in illos, in die die judicii vilitabit illos.

judicii visitabit eos. 21. Dabit enim ignem, & vermes in carnes 21. Da ignem, & vermes in carnes ipsorum, eorum, ut urantur, & fentiant usque in fempi- ut* comburantur, & sentiant usque in æternum. *Mß.comburenternum.

22. Et factum est post hæc, omnis populus 22. Et poftquam venerunt in Hierusalem, adopoft vitoriam venit in Jerusalem adorare Domi- raverunt Dominum : & poftquam mundatus est num : 3 mox ut purificati sunt, obtulerunt om- populus, obtulerunt holocaustum Domino, & nes holocausta, & vota, & repromisiones suas. vota , & folemnia sua.

23. Porro Judith, universa vasa bellica Ho 23. Et donum dedit Judith omnia vasa Olo. lofernis, quæ dedit illi populus, & conopeum, fernis, quæcunque dederat ei plebs; & conopeum, quod ipsa fuftulerat de cubili iplius, obtulit in quod fuftulit ipsa de cubiculo, dedit in consecraanathema oblivionis.

tionem Domino. 24. Erat autem populus jucundus secundùm 24. Et erat plebs epulans in Hierusalem ante faciem fan&orum, & per tres menses gaudium faciem fanctorum mensibus tribus, & Judith cum hujus victoriæ celebratum est cum Judith. illis mansit.

25. Poft dies autem illos unusquisque rediit in 25. Poft illos autem dies rediit unusquisque ad, domum suam, & Judith magna facta eft in Be- tabernacula sua , & Judith abiit in Bethuliam, & thulia, & præclarior erat univerfæ terræ Ifraël. demorata est in re familiari fua , & facta est cla

ra in omni terra , & multi concupierunt eam. 26. Erat etiam virtuti castitas adjuncta , ita 26. Et nefcivit illam vir omnibus diebus vitæ ut non cognofceret virum omnibus diebus vitæ ejus, ex quo mortuus est Manasses maritus ejus, suæ, ex quo defunctus elt Manalles vir ejus. & adpositus est ad populum suum.

27. Erat autem diebus feftis procedens cum 27. Et procedente tempore clara facta est. magna gloria.

28. Mansit autem in domo viri sui annos cen 28. Et fenuit in domo mariti sui annos agens tum quinque, & dimilit abram suam liberam, & vitæ centum quinque, & mortua eft in Bethulia, defuncta est, ac fepulta cum viro suo in Bethulia, & sepulta est in monumento mariti sui.

29. Luxitque illam omnis populus diebus sep 29. Et planxerunt illam omnis domus Ifraël tem.

diebus septem. Et divisit bona sua , priusquam mog

NOTÆ AD VERSIONEM ANTIQUAM. Otro juinpòr não Ivoid eis ösuno ev'ufics, my fráxisor për fa Olof. quæ dederat illi populus :iconopeum , quod fuftus σέαρ εις ολοκαύτωμά Γοι· ο δε φοβόμενος τον Κύριον, μέ - Terat de cubiculo ejus , in oblivionem anatbema. Germ. vea gas doatartós. In MI. Pech. Timentibus autem te propitius rò 15. ita : Et adtulit Judith omnia vasa Olofern. 8 cu eris ; reliqua desunt. Psalt. verò Thom. initio haber : Quia licarem , quod detraxerat de cubiculo ejus , donum Deo minimum est omne facrificium in odorem fuavitatis, & mie Ifraël. nimus omnis aries ad holocaustum : qui autem timer Domi . 24. Mr. Germ. 15. Et erat populus lætans in Jeruf, num, magnus erit apud illum per omnia. Corb. ita : Om contra faciem fandorum per menfes tres , Judith cum il nia sacrificia tua, odor suavitatis : qui autem timet Domi lis permanfit. Corb. Et erat populus jucundus fecundum fanum , magnus eft per omnia.

ciem, &c. ut in Germ. is. In Pech. sic : Et latabantur .*. 20. Mr. Corb. Va gentibus qua furgunt super genus in Jeruf. contra faciem , &c. ut sup. Gr. Kai ir ó naos au's meum : Deus omnip. ulciscitur eos, in die judicii visitabit peguróueros, &c. ut in Lat. illos. Germ. 15. Va genii infurgenti super genus nostrum : X. 25. Ms. Germ. 15. Poft iftos autem dies reverfus eft Dominus omnip. ulciscitur illos , in die judicii vindicabit. unusquisque in posledionem fuam , & Judith abiit in Berbua in illos, viftabit cos. Psalt. Thom. Væ genti insurgenti fu- lin in posjeliones fuas, os fatta eft fecundùm tempus preper genus meum : Dominus autem omnip. vindicavit in illis , clara in omni terra , cum multi cupiebant illam, (1. in die judicii vindicabit illos. Cuncta desunt in Ms. Pech. multi concupiebant.) Similiter habet MI. Pech. usque ad In Græco verò sic: Ovæi ?'Oreos et ans apéros yérd Hexo hoc , & falla eft , præter Bethuliam, pro Betbulia ; reliΚύριος σαντοκράτωρ εκδικήσς αυτες ημέρα κρίσεως. qua verò omittir. In Corb. fic : Poft dies autem illos rem

.21. Pfalt. Thom. Dare ignem, vermes in carnes versi funt unusquisque ad poffeffionem suam , & Juditb abiit eorum , furentur , ut fentiant in fempiternum. Similiter in Bethuliam, & falta eft fecundum tempus fuum præclara in Ms. Germ. 15. exceptis his, 5 sentient usque in sempi in omni terra , & multi concupierunt illam. Græcè : Meta ternum , in fæculum fæculi. In Corb. Dare ignem , & δε τας ημέρας ταύτας ανέζευξεν έκασος εις την κληρονομίαν vermes in carnes eorum , 89 ardebunt, ut sențiant ufque in avtš, j 'Ixtil drüber sis Betunoúc, ij xa76 Pelve ezi tūs (empiternum. Ifta rurfum abfunt a Mr. Pech. At in Grαco υπάρξεως αυτής, και εγενείο κατά τον καιρόν αντής ένδοξος , fic : Δίναι πυρ , και σκώληκας εις βάρκας αυτών, και κλαύσον &c. ut in Lat. sup. Tai « aizhod i'ws aiøreso legille videntur Interpretes Lat. #. 26. Ita Græcè, nisi quod habetur co' is wité pas, pro καύονται, non κλαύσονται.

ex quo. In Mss. Germ. 15. & Corb. ita : Er non cognovit *.22. Ms. Pech. Ut autem venerunt Jerusalem, adora eam vir omnibus diebus vita sua, ex qua die (Corb. ex quo) verunt Deum : 5 poftquam purificatus eft populus , obtule- defunctus eft Manaffes vir ejus, adpofitum eft ad boneftarunt holocausta sua , & voluntaria , & munera. Iridem tem ejus , (Corb. appofitus efl ad populum suum.) In Pech, Græcè, præpolito sis, in, voci Jerusalem, additoque inf. deeft ¥. totus cum seq. autūr, fua, ad feétoice, voluntaria , seu Spontanea. In Mr. 7.27. MI. Germ. is. Er procedens fiebat magna valde; Germ. 15. ira : Et fuitum eft ut venerunt in Jernf. adorave Corb. Et erat procedens cum gloria magna, Græc. Kai ho runt Deum : mox autem purificatus est populus, & adtu- Weghainroa pevá ru opátex. lerunt holocausta sua. In Corb. verò : Et ut venerunt in . 28. Ms. Germ. 15. cum Pech. Et senuit in domum Jerus. adoraverunt Deum : mox autem purificarus eft populus, (Pech. domo ) viri sui annis centum quinque , & mortua obtulerunt holocauft., 85 vota , repromisiones fuas. Gr. eft in Bethulia , Tepelierunt eam in fpelão ( Pech. sepulultimo hab. τα δόματα. ΜΙ. Αlex. ολόματα αυτών. crum) cum Manasse viro fuo. Corb. verò : Et manfit in do

V.23. Græc. initio habet aveOnxs , pro donum dedit , ad mo viri fui annis centum quinque , & dimifir abram suam dito infra autê, ad vocem cubiculo, ultimòque ita , eis liberam , & mortua eft in Bethulia, & fepelierunt illam in arátnkes 7 Ocə wxi" cætera ut in Lat. fup. Ml. Pech. Sepulcro viri fui Manaffe. Iridem Græcè, duobus tantùm legit : Et posuit Juditb omnia vasa Olof. qua dedit ei popu- exceptis, nempe tyúēgot , Jenuit , pro manfit, & omucis lus, & conopeum , quod susulerat de cubiculo ipfius , & de- Spelunca, pro sepulcro. dit eam (l. ea ) Domino. Corb. Et pofuit Judiib omnia va *.29. Græc. Kai Tendey (MI, Alex, éténoar) du

[ocr errors][merged small]
[ocr errors]

VERSIO ANTIQUA.

VULGATA NOVA,
Es Ms. Reg. & riretur, omnibus proximis viri sui Manasse &
Gorm.

proximis ex genere fuo, & reliquit ancillam suam
Liberam.

30. Et non fuit adhuc qui in timore mitteret 30. In omni autem fpatio vitæ ejus non fuie
filios Ifraël in diebus vitæ Judith, & poft mor- qui perturbaret Ifraël, & poft mortem ejus'an-
tem ejus diebus multis.

nis multis.

31. Dies autem victoriæ hujus festivitatis , ab
Hebræis in numero sanctorum dierum accipitur ,
& colitur à Judæis ex illo tempore usque in præ-

sentem diem.
NOTA AD VERSIONEM ANTIQUAM.
The oixos 'Iopona nuéexes mlá. Kai drewne und exorla ejus, & proximis generis ejus ; absque feqq. quæ retulit
auths, &c. ut in Lar, supra, deletis tamen ult, his, re- supra.
liquit ancillam , &c. quæ inserca sunt . anteced. Mss. . 30. Ms. Germ. 15. Et non erat jam qui perturbaret
Germ. 15. & Pech. fic hab. Et luxerunt eam omnis domus filios Ifr, in diebus Judich , & poft mortem ejus pro multo
Ifraël diebus feptem. Et divifit fubftantiam fuam, priuf- tempore, Corb. & Pech. Et non erat ( Pech. Et non fuit
quam moriretur , omnibus proximis Manaffe viri fui, s ultra ) qui perturbaret filios Ifraël in diebus Judith , &c.
proximis ex genere fuo, & dimifit puellam ( Pech. abram ) ur in Regio fup. Græc. Kai sx tv éto o expo bar ro's ure's
fram liberam. Corb. Et luxit illam domus Ifr. diebus fep- Iserna tais své exis 'Irdio, dy Hetà è an alarsir avtwo
tem. Et diviferunt fubftantiam ejus proximis Manafe viri iubeas words.

[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

Beboererate vigante de la
ROMAN. CORRECTIONUM AD EDIT. VULGATAM DELECTUS,

Auctore FRANCISCO LUCA Brugensi.

LIBER JUDIT H.
Co

AP. I. *. 2. Fecit muros ejus in latitudinem cubi cat peram utri per fimilem , ant utris loco fervientem , qua

torum septuaginta , & in altitudinem cubitorum tri nimirum vinum de collo geftatur.
ginta. Cùm alii plerique libri , murorum altitudini five su Ibidem. Et vas olei , & polentam, & palathas. Pro
blimitati tribuant cubitos septuaginta , latitudini verò jove palathas , quod maffam ficuum fignificat, id eft, ficus in-
Spatiofitats triginta , minori numero ; Sixtina Biblia è diver vicem connexas , quidam ineptè, inverfis syllabis , fcripfe-
Jo, huic septuaginta , illi triginta adfcribunt.

runt lapathes.
#. 12. Adversus omnem terram illam. Non scribas ad CAP. XI. 7. 18. Et mirabantur fapientiam ejus. Veci
foco adversùs.

fapientiam non eft præponenda prapofitio ad.
CAP. III. ¥. 1. Syriæ fcilicet Mesopotamia. Non inter CAP. XIII. ¥.13. Qui fecit virtutem in Israël. Non ad.
jicias conjun&ionem & ante Mesopotamix'.

das magnam.
1.9. Exirent obviam venienti

. Non addas in prapofi *.15. Et concurrerunt ad eam omnes. Ita redliùs
Sionem ante obviam. Idem infra 5. $.4.

quàm , ut in aliis libris eft, occurrerunt , quod eft, obviam
CAP. V. 8. 24. Ascendamus ad illos. Non eft præponen cucurrerunt.
da bis verbis conjunétio &.

Cap. XV. #. 2. Quos armatos super se venire audie-
Cap. VI. p.9. Et fic vinctum restibus. Non est adden- bant. Non mutes imperfe&tum audiebant, cum plufquama
'da præpofitio de ante restibus.

perfeto audierant.
CAP. VII. y. 12. Juvenes & parvuli. Non interponas *.8. Omnia quæ erant illorum acculerunt secum. Non
senesque , quod quidam.

eft mutandum attulerunt in abftulerunt, id eft, at in absa
Cap. VIII. ¥.17. Sic faciat nobiscum misericordiam Cap.XVI. ¥. 2. Exaltate & invocate nomen ejus. Ver-
fuam. Superfluit , quod quidam addunt, adverbium citò. bum exaltare derivatum à nomine altus , huic loco convenit,

CAP. X. y. 3. Et unxit fe myro optimo. Locus egregie non exsultate , compofitum à falco.
wrrectus myro, quod est unguento , pro myrto , quod vulgo $.7. Et confodit eum. Melius est confodit, quod eft,
legitur additâ unâ litterâ, & arboris feu plante genus eft. jugulavit , quàm confudit , turbavit.
Hanc emendationem præterieram , nisi Reverendissimas Epis 9.8. Nec excelsi gigantes oppofuerunt fe illi. Legen-
copus nofter Blasaus fuggelifjet : ut & quædam alia à qui- dum eft oppofuerunt, quod eft , relu&tati funt , non impo-
bufdam aliis viris doštis
suggesta funt.

sucrunt.
7.5. Imposuit itaque abræ suæ ascoperam vini. Malè. 7.23. Quod ipsa sustulerat de cubili ipsius, obtulit in
plerique libri fcribunt ascopam, quod nihil fignificat : af anathema oblivionis. Quidam libri omittuni bæc verba , de
coperam rede emendarunt Correctores , quod , penultimâ cubili ipsius , obtulit ; minus reétè.
longâ, compofitum ex doxos, uter , & rueg pera, signifi-

[ocr errors][merged small]

Variæ Lectiones VULGATÆ, rursum ab eodem FRANCISCO LUCA observatæ.

LIB E R JUDIT H.

C Ali

AP. V. 7. 28. Ut ergo cognoscat Achior quoniam duntaxat , & ablativo cafu : alloquio vestro corda eorum
fallit nos. Alii legunt , quia non fallit nos.

erigite.
CAP. VII. ^.6. Qui influebat aquæductum illorum. Cap. XV. *.7. Er onustati sunt valde. Verifimile eft le-
Quidam libri præponunt in nomini aquæductum.

gendum esse honeftati, pro eo quod eft, ditati ; fic enim leo
CAP. VIII. *. 13. Posuistis vos tempus miserationis gitur Græcè, & aétugar: at folet Interpres uti voce honesti,
Domini, & in arbitrium veftrum diem conftituiftis ei ? pro divitis. Sap. 10. 9.11. Honestum fecit eum. Ibid. .
Quidam libri, loco genitivi , fcribunt dativum Domino , & 10. Honestavit illum in laboribus. Eccli. 11. ¥. 14. Pau-
loco præpofitionis in, legunt ad.

pertas & honestas à Deo sunt. 88 13. ¥. 2. Pondus fuo
*.21. Ad eloquium vestrum corda eorum erigite. Lo per fe collit, qui honeftiori sc communicat, Esc.
co trium vorum ad eloquium veftrum, quidam fcribunt duas

OSS

[ocr errors]

IN LIBRUM EST HER

ADMONITIO PRÆVI A. L .

IBRUM Esther integrum fuppeditavit nobis Mf. Corbeienfis num. 7. annorum circi. Roma cura & studio Jolephi Maria Cari presb. unà cum veteribus S. Scripturæ capitulis ; partim à Mf. cod. clarissimi viri DD. Pech, canonici Narbonensis, quem accurate tranferiptum reperimus inter schedas alterius è nostris D. Johannis Martianai.

Mf. Orator. tria folum priora libri capita complectitur in se; pofteriora verò felici quadam forte Mf. Pechianus fupplevit, ita ut ex ambobus codd. totus liber exsurgat , posterior que codex jit quaji pars secunda, seu continuatio alterius.

Mf. noftrum Corbeienfem duobus aliis prætulimus, tum quòd Versio Latina quam prebet, unius ejufdemque fit Interpretis aut Scribæ ; tum maximè quòd illa integra sit magis, & paucioribus mutila ac decurtata. Hoc autem affirmari non poteft de M. Pechiano, in quo longè plurima defunt.

Quod spectat ad genus feu characterem proprium hujus interpretationis Latine , qualis nempe habetur, five in Ms. Corb. five in Ms. Orator. & Péch. vix ulla magis antiquam lerjonem fapit, seu ut aiunt, Italicam : imo illam ipfam diceres Hieronymum ipJum in manibus tenuiffè, ý habuisse præ oculis, cùm præf. in lib. Efth. ita fcribebat : Librum Esther variis translatoribus constat esse vitiatum, quem ego, inquit, de archivis Hebræorum relevans, verbum è verbo, presliùs transtuli : quem librum editio Vulgata laciniofis hinc inde verborum funibus (al. finibus ) trahit, addens ea quæ ex tempore

dici

poterant & audiri , ficut folituin est scholaribus disciplinis, fumpto themate excogitare, quia bus verbis uti potuit qui injuriam paflus est, vel ille qui injuriam fecit. Enim verò cuniła ifta , quemadmunum hic recitantur jeu exponuntur at Hieron;mo, aptè quadrant in Ms. nos tros. Tot enim, inauit noster Martian&us , tantaque ibi addita leguntur, quæ ex tempore dici poterant & audiri, ut vix ea conjecturis assequi potuiffemus, nisi adhuc fcripta nobis fupereilent in prædiciis Mss.

Preterea eadem capitula que Hieronymus obelis notavit , velut Hebræo contextu aliena, illa ipsa, inquam, si unum aut alterum excipias, fimilibus verbis expressa , iifdemque lo cis in serta reperiuntur in . noftris. Exempli gratiá, Mardochai somnium, quod Hieronymus docet principium libri fuisse in editione Vulgata , id ipsum initium est in M. duobus Corbeienfi dio Orator. Ejufdem quoque fomnii declaratio, quam poft finem libri invenisse se monet S. Doctor in editione Vulgata, hanc quoque in fine libri exhibent MR. noftri. Uno verbo pleraque capitula illa que Hieronymus teftatur in Hebræo non extitisse unquam , sed in fola editione Vulgata, ut vocat, à le fuisse reperta, v. g. exemplar Epif tole

pro

cade Judæorum, Orationem Mardochæi & Esther, ingreffum ejufdem Regina in Regis cubiculum, exemplar ejusdem Epistole pro salute Judæorum, cuneta, inquam, ista, iisdem locis ab Hieronymo indicatis, poft eadem ferme significata verba, MR. noftri representant : ut mirum videatur quo pacto, vel qua ratione ductus Martian aus noster, Nos. b. ad præfat. Hieron. in Heft. to

. 1. col. 113s. affirmare potuerit fe , curiofiffima contentione facta hujus Ms. Corbeiensis cum Græco, deprehendisse in illa editione Latina LXX. Interpretum ordinem ac morem historiæ Hebraïcæ. Id, inquam, paulùm temerè, & nulla certa ratione affertum à Martianæo videtur, ut cuivis vel leviter attendenti, aat legenti promptum erii.

Nec juvant exempla duo ab ipso allata ad affertionem fuam confirmandam : Exempli causâ , inquit, duorum eunuchorum Gabathæ & Tharræ machinatio parricidalis in regem Artaxerxem, quæ apud LXX. narratur initio libri Esther, legitur in noftro Mf. codi. ce, juxta morem Hebraïcum, poft celebratas nuptias Estheris cum rege Artaxerxe. Quid tum inde? Hoc pariter modo rursus habetur eadem narratio ibid. apud LXX. nempe capa 2. Ý. 21. nihilque aliud interest Græcum LXX. Interp. inter , do veterem nostram Versionem Latinam, nifi quòd in Mf. Corbeienfi id prætermittitur initio libri , quod ibidem fortasse abundat apud LXX. Sed ex eo quòd machinatio illa referatur post celebratas Regina nuptias in M. nostro, non inde sequitur in aliis fervari morem Hebraicum; vel si servatum fuisse, saltem loci , hunc morem contendas, quod non ierim inficias, eundem etiam & in Greco

: fervatum fuisse eodem jure reponam, cùm res eadem poft ces lebratas eafdem nuptias iterum narretur apud LXX.

: Idem judicandum credimus de altero exemplo à Martianæo prolato : Iterum , inquit, quæ de Mardochæi captivitate, & translatione in Babylonem leguntur cap. 1. editionis LXX. ea retinet Mf. Latinus cap. 2. juxta morem Hebræorum codicum. Imo non tantùm juxta morem Hebræorum , sed etiam Græcorum LXX. apud quos quod relatum fuit Supra cap. 1. (Vulg. 11.) idem prorsus iterum narratur infra cap. 2. v. 6. At verò

qua initio libri prætermittuntur in M. noftro Corb. perinde ac in textu Hebraico, non folùm infra cap. 2. ř. 6. leguntur ut in Hebræo, fed etiam initio capitis 1 1. Ý. 3: Quinimo Ms. Orator. qui passim concordat cum Mf. Corb. eandem captivitatem memorat initio libri, ficut editio LXX. Interpretum.

Id unum tantùm movere poteft, quòd Versio Latina MS. Corbeienfis Graci contextús fenfum magis reddat quàm verba, quod etiam notavimus supra, ubi ačtum eft de Versione Latina libri Judith , quam Ms. ille pariter continebat. Sed hic non agitur nisi de Graco hodierno juxta exemplar Vaticanum Roma edito, non verò de aliis codicibus Græcis, qui tunc temporis ufu recepti erant, quique à se invicem difcrepabant in multis. Id genus plures MB. codices etiamnum exstant in diversis Bibliothecis ; & nonnullorum variantes letíiones collectæ funt ab eruditis viris. Hujufmodi lectionum plurimas fubjicimus in Notis, quales videlicet invenimus in editione Greca LXX. Interpretum , fiudio & cura Lamberti Boz, Frarequere non multis ab hinc annis adornatá. Præterea (& hoc in primis observatum velim) alia erat editio, ut ait Hieron. epift. ad Sun.& Fret. quam Origenes,

& Cæsariensis Eusebius, omnesque Græciæ Tractatores, Kouri, id est, Communem appellant atque Vulgatam , & à plerisque nunc Arxlavos dicitur ; alia LXX. Interpretum , quæ & in 'EEamoic codicibus reperitur..... Kown' autem ista, hoceft, Communis editio, ipsa eft quæ & LXX. fed hoc interest inter utramque, quòd Kowa pro locis & temporibus, & pro voluntate Scriptorum, vetus corrupta editio eft ; ea autem quæ habetur in 'Egardois.....

quæ in eruditorum libris incorrupta & immaculata LXX. Interpretum translatio reservatur. Porro editionem Latinam veterem ad editionem Græcam Koivas, non ad

puram Hexaplarem LXX. Interpretum elaboratam fuiffe nunquam difitebimur.

Unum jam investigandum fupereft, nempe quid fentiendum de capitulis illis variis qua habentur in Vulgata nofira à V. 4. cap. 10. ad finem usque libri, quaque addita fuere ab Hieronymo ex editione Vulgata , ut vocat ; an scilicet eodem modo , iifdemque verbis expreffa fuerint in antiqua Versione Latina, an non potiùs translata fuerint Latine ab ipso è Græca Versione LXX. Interpretum, quam etiam fepe Comment. in Proph. Vulgatam editionem nominat. Enim verò si per editionem Vulgatam intelligenda illic effet Vulgata Latina qua vigebat tunc temporis in Ecclesia , non folùm eadem res iisdem in locis deprehenderentur in Vulgata noftra, que in Ms. noftris, verùm etiam eadem voces, eadem plerumque verba utrobique adhibita legerentur : attamen hoc ita nen invenitur , se contentio es comparatio fiat : quinimo fi non rebus, aut fenfu rerum, faltem verbis , vel constructione vocum ita differunt inter fe Vulgata nova & Ms. nostri, ut translationes distincte , of planè dispares effe videantur etiam his ipfis in locis. Concludendum igitur eft Vulgatæ editionis nomine ibi non significari Vulgatam veterem Latinam quam quarimus, sed Versionem Græcam Communem LXX. Interpretum , à quibus capitula varia , quæ in Hebræo non erant , mutuatus eft S. Doctor, queque Latinè reddita, nova suæ interpretationi ex Hebræo attexuit. Quoniam verò antiqua Verfio Latina ex eodem fonte Græco derivata fuerat, non mirum Ji illa ipsa additamenta, rerum fimilis distributio atque dispositio, imo confufio ac perturbatio eadem , in illa ipsa nunc deprehendantur, quæ olim in Vulgata. editione Græca animadverterat Hieronymus , quaque etiamnum inveniuntur in textua

ipsa est

Græco.

Nec à vero noftram longè aberrare conjecturam vel ex hoc uno inferri poteft , quod in Vulgata legitur ex Hieronymo , scilicet poft Ý. 3. cap. 10. Quæ habentur, inquit, in Hebræo, plena fide expressi ; hæc autem, quæ fequuntur, scripta reperi in editione Vulgata, quæ Græcorum linguâ & litteris continentur. Porro de Græcis hic, non de Latinis loqui videtur Hieronymus : enim verò pofteriora verba, quæ Græcorum lingua & litteris continentur, junéta cum antecedentibus his, in editione Vulgata , satis apertè commonstrant, editionem Vulgatam illam unum effe & idem cum Græcorum lingua & litteris : hoc tantùm sollicitare poffet, quòd Hieronymus Verfionem illam Vulgatam vocitet , quòdo que fubjunéta proximè verba plurali numero exprimantur , non fingulari; quasi verò S. Doctor dixisset : Quæ fequuntur, fcripta reperi in editione Vulgata , quæ quidem scripta (fupp. in edir. Vulg.) Græcorum etiam linguâ & litteris continentur. Verùm præterquam quòd non ita diftinétè expreffa funt hæc verba ab Hieroxymo, non etiam in editis omnibus babetur plurale iftud , continentur; in Bibliotheca enim divina S. Hieronymi, quam ad Ms. codd. edidit D. nofter Martianaus, non legitur pluraliter coatinentur, fed hoc fingulare continetur.

« ZurückWeiter »