Abbildungen der Seite
PDF
EPUB

EJUSDEM IN DANIELEM PRÆFATIO.

DAcielem prophetam juxta Sepruaginta Interpretesa pereasonberico

, in lentem e com minuaria ngelus is dorionis editione : & hoc cur acciderit, nescio. Sive enim ad mortem : live aliud quid ad arboris nomen conveniens. quia fermo Chaldaicus est, & quibusdam proprietatibus Deinde tantum fuiffe otii tribus pueris cavillabatur , ut in à nostro eloquio discrepat, noluerunt Septuaginta Interpre- camino æstuantis incendii metro luderent : & per ordinem tes easdem linguæ lineas in translatione fervare : live sub ad laudem Dei omnia elementa provocarent : aut quod nomine eorum ab alio nescio quo non satis Chaldæam lin- miraculum, divinæque aspirationis indicium, vel dracoguam sciente, editus est liber : live aliud quid caufæ ex nem interfectum offa picis, vel sacerdotum Belis machiftiterit ignorans : hoc unum affirmare poffum, quòd mul- nas deprehensas : quæ magis prudentia folertis viri, quàm tùm à veritare discordet , & recto judicio repudiarus fit. propherali effent spiritu perpetrata? Cùm verò ad HabaSciendum quippe est, Danielem maximè & Eldram, He cuc veniret , & de Judæa in Chaldæam raprum discopho. braïcis quidem litteris , sed Chaldæo sermone conscriptos : rum lecticaret, quærebat exemplum ubi legiffemus in toto & unam Jeremiæ pericopen : Job quoque cum Arabica lin veteri Teftamento quemquam fanctorum gravi voiasse corgua plurimam habere fociecarem. Denique & ego adolef- pore, & in puncto horæ canta terrarum spatia tranfiffe , centulus , post Quintiliani & Tullii lectionem ac Hores the- cui cùm quidam è noftris fatis ad loquendum promptulus , toricos , cùm me in linguæ hujus pistrinum reclufilem : & Ezechielem adduxisser in medium , & diceret eum de Chalmulto fudore, multoque tempore vix cæpissem anhelan- dæa in Judæam fuisse translatum : derisit hominem, & ex cia stridentiaque verba resonare, & quali per crypram am- ipso volumine demonstravit Ezechielem in spiricu se vibulans , rarum desuper lumen afpicerem, impegi noviffi- disse transpofitum. Denique & Apoftolum noftrum , videmè in Danielem : & tanto tædio affectus fum, ue despe- licet ut eruditum virum , & qui legem ab Hebræis didirarione subita omnem laborem veterem voluerim contem ciffet , non fuiffe ausum affirmare le raptum in corpore , nere. Verùm adhortante me quodam Hebræo, & illud mi sed dixisse , Sive in corpore, sive extra corpus, nescio, 2. Cor. hi crebrius in sua lingua ingerente, Labor improbus om

Deus fcir. His & talibus argumentis apocryphas in libro 12. nia vincit : & qui mihi videbar sciolus , inter Hebræos Eccleliæ fabulas arguebat. Super qua re lectoris arbitrio cæpi rursus elle discipulus Chaldaicus, Et ut verum fa- judicium derelinquens , illud admoneo , non haberi Danietear , usque ad præsentem diem magis poflum sermonem lem apud Hebræos inter prophetas , sed inter eos qui baChaldaicum legere & intelligere, quam sonare. Hæc id- giographa conscripferunt. In tres liquidem partes omnis circo refero, ut difficulratem vobis Danielis ostenderem : ab eis Scriptura dividitur : in legem, in prophetas, & in qui apud Hebræos nec Susannæ habet historiam , nec hym- hagiographa , id est quinque, & octo, & in undecim linum trium puerorum, nec Belis draconisque fabulas : quas bros : de quo non eft hujus temporis diflerere. Quæ aunos, quia in toto orbe dispersæ sunt, veru antepolito , eaf tem ex hoc propheta , immo contra hunc librum, Porque jugulante , subjecimus : ne videremur apud imperi- phyrius objiciat : teltes sunt Methodius , Eusebius , & A poltos magnam partem voluminis derruncasse. Audivi ego linarius : qui multis versuum millibus ejus vesaniæ responquemdam de præceptoribus Judæorum , cùm Susannæ de- dentes , nescio an curioso lectori satisfecerint. Unde obseriderer historiam , & à Græco nescio quo eam dicerer esse cro vos ô Paula & Euftochium, fundatis pro me ad Do.confi&am : illud opponere quod Origeni quoque Africa minum preces : ut quandiu in hoc corpusculo sum , scrinus opposuit, etymologias has áno og give x 16oebe s bam aliquid gratum vobis, utile Ecclefiæ, dignum poste. árò mpívy a pas, de Græco sermone descendere. Cu- ris. Præsentium quippe judiciis oblatrantium non satis mojus rei nos intelligentiam noftris hanc poffumus dare : Ut veor : qui in utramque partem, aut amore labuntur , aut verbi gratia , dicamus de arbore ilice dixisse ilicó odio.

eum ,

EJUSDEM IN XII. PROPHETAS PRÆFATIO.

[ocr errors]

On est idem ordo duodecim Prophetarum apud He omnibus dicere : hoc tantùm vos 8 Paula & Euftochium

admonitas volo, unum librum esse duodecim Prophetaibi legitur , hic quoque dispositi sunt. Oree commaticus rum : & Osee synchronon Isaiæ : Malachiam verò Aggæi est, & quafi per sententias loquens , Joel planus in prin & Zachariæ fuisse temporibus. In quibus autem tempus non cipiis , in fine obscurior. Er usque ad Malachiam, habent præfercur in titulo; sub illis eos regibus prophetasse, sub finguli proprietates fuas : quem Esdram scribam, legisque quibus & hi qui ante eos habent titulos prophetaverunt. doctorem , Hebræi autumant. Et quia longum est nunc de

EJUSDEM IN EVANGELISTAS AD DAMASUM PRÆFATIO.

[ocr errors]

plaria Scripturarum toto orbe dispersa , quafi quidam primus in Judæa evangelium CH R IST 1 Hebraïcis littearbiter sedeam : & quia inter se variant, quæ fint illa quæ ris edidit. Hoc certè cum in nostro sermone discordat , & cum Græca consentiant veritate, decernam. Pius labor , sed in diversos rivulorum tramites ducit : uno de fonte quæpericulofa præsumptio, judicare de cæteris , ipsum ab om rendum est. Prætermitto eos codices , quos à Luciano & nibus judicandum : fenis mutare linguam, & canescentem Hesychio nuncupatos , paucorum hominum asserit perverjam mundum ad initia retrahere parvulorum. Quis enim sa contentio : quibus utique nec in toto veteri Instrumendoctus pariter vel indoctus , cùm in manus volumen alsum to post Septuaginta Interpretes emendare quid licuit, nec pserit, & à saliva quam semel imbibit , viderit discrepare in novo profuit emendasse : cùm multarum gentium ligquod lecticat; non ftatim erumpat in vocem, me falla- guis Scriptura ante translata , doceat falsa esle quæ addirium, me clamitans esse facrilegum , qui audeam aliquid ta sunt. Igitur hæc præsens præfatiuncula pollicetur quain veteribus libris addere, mutare , corrigere ? Adversùs tuor tantùmn Evangelia , quorum ordo est iste , Matthæus, quam invidiam duplex causa me consolatur : quod & tu Marcus, Lucas, Joannes : codicum Græcorum emendara qui summus facerdos es , fieri jubes : & verum non effe collatione , sed veterum , quæ ne multùm à lectionis Latiquod variar , etiam maledicorum testimonio comprobatur. næ consuetudine discreparent, ita calamo temperavimus , Si enim Latinis exemplaribus fides est adhibenda : respon- ut his cantùm quæ sensum videbantur mutare correctis , deanc quibus : tot enim sunc exemplaria pene quor codices. reliqua manere pateremur ur fuerant. Canones quoque ; Sin autem veritas est quærenda de pluribus : cur non ad quos Eusebius Cæsariensis episcopus Alexandrinus secutus Græcam originem revertentes , ea quæ vel à vitiofis in- Ammonium , in decem numeros ordinavit, ficut in Græterpreribus malè reddita , vel à præsumproribus imperitis co habentur , expresfimus. Quòd si quis de curiosis voluecmendata perversiùs , vel à librariis dormicantibus aut ad rit noffe, quæ in Evangeliis , vel eadem, vel vicina , vel dira sunr, aut mutata , corrigimus ? Neque verò ego de sola lint , eorum distinctione cognoscet. Magnus liquidem vereri dispuco Testamento, quod à Septuaginta Senioribus hic in noftris codicibus error inolevit , dum quod in eain Græcam linguam versum, tertio gradu ad nos usque dem re alius Evangelista plus dixit, in alio quia minus pervenit

. Non quæro quid. Aquila , quid Symmachus sa- putaverint , addiderunt, Vel dum eundem sensum alius piant, quare Theodotion inter novos & veteres medius aliter expressit , ille qui unum è quatuor primum legerat , incedat. Sit illa vera interpretatio quam Apostoli proba- ad ejus exemplum cæteros quoque existima yerit emenverunt. De novo nunc loquor Testamento : quod Græcum dandos. Unde accidic ut apud nos mixta fint omnia , &

in Marco plura Lucæ atque Matthæi. Rurfum in Matthæo annotabis, & cùm fcieris, recurres ad volumina finguloplura Joannis & Marci , & in cæteris reliquorum quæ aliis rum , & tine mora repertis numeris quos ante signaveras , propria funt, inveniantur. Cum itaque canones legeris qui reperies & loca in quibus vel eadem vel vicina dixerunt. subjecti sunt , confufionis errore sublato , & fimilia omnium Sciendum tamen, ne quis ignarum ex fimilitudine numescies, & fingulis fua quæque restirues. In canone primo rorum error involvat, quod ficubi in fubnoratione canoconcordant quatuor , Matthæus, Marcus, Lucas , Joan num distinctorum , in canone quolibet ties Evangelistæ bis, nes. In fecundo tres , Matthæus, Marcus, Lucas. In ter ter vel quater , aut etiam ampliùs eundem numerum per tio tres , Matthæus, Lucas, Joannes. In quarto tres, Mat- ordinem habuerint annotatum , & quartus è contrario, thæus, Marcus, Joannes. In quinto duo , Matthæus , Lu- discrepantes : quod id tres illi in eo loco femel dixerint, cas. In sexto duo, Matthæus , Marcus. In septimo duo, quartus coties in corpore voluminis fui ponat, quoties diMatchæus , Joannes. In octavo duo, Lucas, Marcus. In verfi numeri in ejus canone polici stant contra prædictonono duo, Lucas, Joannes. In decimo, propria quique rum numerorum continuaras fimilitudines. Item li in uno quæ non habentur in aliis , ediderunt. Singulis vero Evan- quolibet corum aut etiam duobus idem in canone numegeliis, ab uno incipiens usque ad finem librorum , dispar rus bis, ter , & quater , aut eo ampliùs reperiatur in ordinumerus accrescit. Hic nigro colore descriprus , sub se ha ne collocatus , & dispares inveniantur in cæteris ; dubium bet alium ex minio discolorem numerum , qui ad decem non erit, quin id quod illius illorum ve canonis numerus usque procedens, indicat prior numerus in quo fit cano bis terque repetitum ab his in volumine semel di&um efne requirendus. Cum ergo aperto cudice, verbi gratia , fe oftendit , alter alterius eorum toties uno arque eodem illud live illud capitulum scire volueris cujus canonis lit, sensu loquantur , quoties prætulerint in numerorum annoftatim ex subjecto numero doceberis , & recurrens ad tatione distanciam. Et hoc in omnium novem canonum principia, in quibus canonum eft diftincta congeries, co- collatione servabitur. Cæterùm in decimo (quoniam prodemque ftatim canone ex ticulo frontis invento , illum quem pria fingulorum tantummodo continentur ) non potest conquærebas numerum , ejusdem Evangeliftæ qui & iple ex tra id comparatio esse quod folum eft, Opto ur in Chriinscriptione fignatur, invenies, atque è vicino cætero sto valeas , & memineris mei Papa beatissime. rum tramitibus inspectis , quos numerose regione habeant,

EJUSDEM EX CATALOGO SCRIPTORUM ECCLESIASTICORUM.
P de

Aulus Apostolus, qui ante Saulus , extra numerum mihi affuit , & confortavit me , ut per me prædicatio comdo Judææ Gischalis fuit : quo à Romanis capro, cum pa ore leonis. Manifestifsimè leonem propter crudelitatem , rentibus fuis Tarsum Ciliciæ commigravit, à quibus ob ftu Neronem fignificans. Et in fequentibus, Liberatus suin de dia legis miffus Jerofolyma, à Gamaliel viro doctissimo, ore leonis. Et statim, Liberavit me Dominus ab omni cujus Lucas meminit , eruditus est. Cùm autem interfuisset opere malo, & salvavit me in regnum suum cælefte, quod neci martyris Stephani, & accepris à Pontifice tempti scilicet præfens fibi sentiret imminere martyrium. Nam & epistolis , ad perfequendos eos qui Christo crediderant, in eadem epistola præmiserat, Ego enim jam immolor, Damascum pergeret, revelatione compulsus ad fidem , quæ & tempus resolutionis meæ inftar. Hic ergo decimoquarin A&tibus Apoftolorum fcribitur , in vas electionis de per to Neronis anno , eodem die quo Petrus, Romæ pro Chrifecutore translatus est. Cumque primum ad prædicationem sto capite truncatus, sepultusque est in via Ostiensi, anejus Sergius Paulus Proconsul Cypri credidisset , ab eo, no post paffionem Domini trigesimoseptimo. Scripfit auquòd eum Chrifti fidei subegerat , sorticus est nomen Pau tem novem ad septem Ecclelias epistolas, ad Romanos lus : & juncto sibi Barnaba , multis urbibus peragratis , re unam, ad Corinthios duas , ad Galatas unam , ad Ephevertensque Jerosolymam, à Petro, Jacoboque & Joanne, fios unam, ad Philippenses unam, ad Colloffenses unam, Gentium Apoftolus ordinatur. Et quia in A&ibus Apoftolo- ad Thessalonicenses duas. Præterea ad difcipulos suos , rum plenissimè de ejus conversatione scriptum est, hoc tan Timotheo duas , Tito unam, Philemoni unam. Epistola tùm dicam , quod post pasfionem Domini vigesimoquin- autem quæ fertur ad Hebræos , non ejus credirur , proto anno, id est secundo Neronis , eo tempore quo Fe- pter stili sermonisque distantiam : sed vel Barnabæ juxta ftus procurator Judææ successit Felici, Romam vinctus Tertullianum, vel Lucæ Evangelistæ juxta quosdam : vel mittitur, & biennium in libera manen's custodia , adver- Clementis Romanæ poftea Ecclefiæ Episcopi , quem aiunt sùs Judæos de adventu Christi quotidie disputa vit. Scien- sententias Pauli proprio ordinatle & ornatle sermone : vel dum autem in prima satisfactione , ( necdum Neronis im. certè quia Paulus fcribebat ad Hebræos , & propter inviperio roboraro, nec in tanta erumpente fcelera , quanta de diam lui apud eos nominis , titulum in principio falutatioco narrant historia ) Paulum à Nerone dimillum , ut Evan

nis amputaverat, scripserar ut Hebræus Hebræis Hebraïgelium Christi in Occidentis quoque partibus prædicaret, cè, id est suo eloquio disertissimè, ut ea quæ eloquenter ficut ipse scribit in secunda epistola ad Timotheum ( eo fcripta fuerant in Hebræo , eloquentiùs verterentur in tempore quo & paffus eft, de vinculis dictar epistolam ) Græcum, & hanc caufam esse , quòd à cæteris Pauli epiIn prima mea satisfactione nemo mihi affuit, fed omnes ftolis difcrepare videatur. Legunt quidam & ad Laodicenme dereliquerunt : non eis imputetur. Dominus autem ses , fed ab omnibus 'exploditur.

EJUSDEM EX CATALOGO SCRIPTORUM ECCLESIASTICORUM. Acobus , qui appellatur frater Domini, cognomento Anani filius, de genere Sacerdotali , accepta occasione ; u ,

, congregavit , & publicè re; ut autem mihi videcur , Mariæ fororis matris Domi Jacobum ut Christum Dei filium denegaret , contradicenni , cujus Joannes in libro suo meminit, filius , post pallio- tem lapidari jussic : qui cùm præcipitatus de pinna temnem Domini , statim ab Apostolis Jerosolymorum Episco- pli, confractis cruribus adhuc semivivus tendens ad cæpus ordinatus , unam tantùm fcripfit epistolam , quæ de fum manus diceret , Domine ignosce eis : quod enim faleprem catholicis est : quæ & ipsa ab alio quodam lub no ciunt , nesciunt : fullonis fufte quo uda vestimenta extora mine ejus edita asseritur : licet paulatim tempore proce- queri solent, in cerebro percussus interiit. Tradit item Jodente obtinuerit auctoritatem. Egesippus vicinus Aposto- fephus, tantæ eum sanctitatis fuisse , & celebritatis in policorum temporum , in quinto commentariorum libro de puio, ut propter ejus necem , creditum fit subversam elle Jacobo narrans, air, Suscepit Ecclefiam Jerofolymæ , poft Jerofolymam. Hic est de quo Paulus Apostolus scribit ad Apostolos, frater Domini Jacobus , cognomento Justus : Galatas , Alium autem Apoftolorum vidi neminem, nifi multi fiquidem Jacobi vocabantur. Hic de utero matris Jacobum fratrem Domini. Et Apoftolorum fuper hoc cresanctus fuis , vinum & siceram non bibir, carnem nullam briùs acta testantur. Evangelium quoque quod appellatur comedit, nunquam atconsus est, nec unctus unguento, nec secundum Hebræos, & à me nuper in Græcum Latinumusus balneo : huic soli licitum erat ingredi Sancta sancto- que sermonem translatum est, quo & Origenes fæpe utirum : fiquidem veftibus laneis non utebatur , sed lineis : tur, poft resurrectionem Salvatoris refert : Dominus ausolusque ingrediebatur templum : & fixis genibus , pro tem cùm dedisser findonem servo sacerdotis, ivit ad Japopulo deprecabatur , in cantum ur camelorum duritiem cobum , & apparuit ei. Juraverat enim Jacobus se non traxisse ejus genua crederentur. Dicit & alia multa , quæ comesturum panem ab illa hora , qua biberat calicem Doenumerare longum est. Sed & Josephus in vigesimo libro mini , donec videret eum resurgentem à mortuis. RursusAntiquitatum refert, & Clemens in septimo moltown, que poft paululum , Afferte, ait Dominus, menfam & pamortuo Festo , qui Judæam regebat, millum à Nerone ef Statimque addirur , Tulit panem, & benedixit , ac se successorem ejus Albinum : qui cùm necdum ad provin- fregit , & dedit Jacobo Justo, & dixit ei , Frater mi, cociam pervenisset, Ananus , inquit , Pontifex adolescens, mede panem tuum , quia resurrexit Filius hominis à dor

nem.

mientibus. ' Triginta itaque annos Jerosolymis rexic Ec tulum usque ad obsidionem Titi & ultimam Hadriani no-
clefiam , id est usque ad feptimum Neronis annum, & jux tiffimum habuit. Quidam è nostris in Monte oliveti eum
ta templum , ubi & præcipicatus fuerat , sepulcus est. Ti condicum putant : sed falsa eorum opinio est.

EJUSDEM EX CATALOGO SCRIPTORUM ECCLESIASTICORUM.

S a de
Imon Petrus filius Jonæ, provinciæ Galilææ , vico cifigeretur ut Dominus fuus. Scripfit duas epistolas , quæ

catholicæ secunda, à plerisque ejus
stolorum, poft episcopatum Antiochenfis Ecclefiæ, & præ- elle negatur , propter stili cum priore diffonantiam. Sed
dicationem dispersionis eorum qui de circumcisione cre & Evangelium juxta Marcum , qui auditor ejus & inter-
diderant, in Ponto, Galatia, Cappadocia , Afia , & Bi pres fuit , hujus dicitur. Libri autem, è quibus unus Acto-
thynia , secundo Claudii anno ad expugnandum Simonem rum ejus inscribitur , alius Evangelii , tertius prædicatio-
Magum Romam pergit , ibique vigintiquinque annis ca nis , quartus Apocalypsis, quintus judicii , inter apocry-
thedram facerdotalem tenuit, usque ad ultimum annum phas fcripruras reputantur. Sepultus Romæ in Vaticano
Neronis , id est decimumquartum. A quo & affixus cru juxta viam triumphalem , totius urbis veneratione ce-
ci, martyrio coronatus est, capice ad terram verso , & in

lebratur, sublime pedibus elevatis , afferens se indignum ut fic cru

EJUSDEM EX CATALOGO SCRIPTORUM ECCLESIASTICORUM.

Udas frater Jacobi, paryam quidem , quæ de septem rejicitur : tamen auctoritatem vetustate jam & usu me-
J , , ruit, & inter fanctas Scripturas computatur,
qui apocryphus eft , in ea assumir testimonium , à plerisque

[merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

ADMONITIO IN GENESIM,

& quofdam Libros seqq. P

R10R es quinque S. Scripturæ libri secundùm antiquam versionem, feu Pentateuchus,

ut vocant, cum sex aliis subsequentibus, videlicet Josue, Judicum & Ruth, nec non IV. Regum, II. Paralipomenon, & Efdræ , proferuntur à nobis ex variis. Latinorum Patrum scriptis, deficientibus nimirum M. codicibus , qui hofce libros vel integros, vel fale tem ex parte complectantur : excipienda tamen funt Cantica quadam qua MR. nonnulli fuppeditarunt nobis, ficut & versiculi plures in Libris IV. Regum paffim disseminati, que omnia, quantulacunque fint, accuratè defcripta, suis locis inferuimus.

Ad Patres, vel antiquos Scriptores quod attinet; cùm Látinos omnes, vel pene omnes, consuluerimus ad Gregorium Magnum ufque , horum multos in conficiendis his & aliis hujusmodi libris adhibuimus , illos fæpe preferendo, vel qui antiquiores effent, vel quorum

fcripta plura & ampliora nobis sacri contextûs fragmenta sufficerent. At ex omnibus veteribus Scriptoribus, vix ullus ad Textum noftrum inftruendum & adornandum, plus contulit , quàm Augustinus, maximè tomo 3. novissima editionis, ubi habentur libri de Genesi ad litt. libri Locutionum & Quæstionum in Heptateuchum, Annotationes in Job, &c. Plura etiam mutuati sumus à Tertulliano, Cypriano, Lucifero, Hilario, Ambrosio, Hieronymo, &c. de quibus omnibus fingulatim differimus in Præfatione generali

. Hujus tamen loci est nonnulla dicere de libro Quastionum Hebraicarum in Genesim, auctore Hierony, mo, quo in opere sententias bene multas libri Geneseos juxta versionem Latinam antiquam ex LXX. (quod autumamus) S. Doctor retulit, quasque omnes, summâ curâ decerptas, eidem libro noftro annectendas duximus. Erunt forfan qui addubitent de fragmentorum illorum pondere & auctoritate , ac fi non tutè ac certò ad antiquam versionem libri Geneseos restituendam eo complendam adhiberi valeant. Fatebor quod res eft; paululum in his own ipfe hæfitavi : id imprimis follicitabat & angebat , quòd in locis quibufdam Hieronymus, dum refert unum aut alterum illius Scripturæ versiculum, proximè addit : Pro eo quod nos posuimus..... in Hebræo ita scriptum eft, &c. vel, Ubi nos pofuimus.... & græcè dicitur fic.... in Hebræo habet ita , &c. At illud

potissimùm premebat, quod habet idem Hieronymus ad Genesis cap. 30. Ý Ý. 19. 20. ubi post allata de more hujus Scripturæ verba: Et concepit adhuc Lia, & peperit filium fextum Jacob : & dixit Lia : Dotavit me Deus dote bona : ex hoc tempore habitabit mecum vir meus, &c. statim fubjungit : Ubi nos posuimus : Habitabit mecum, & LXX. interpretati funt : Diliget me : in Hebræo habet, Jezbuleni.

Hoc autem fi ita est, inquiebam, ut Hieronymus loci, & aliis fimilibus, versionem Latinam veterem secundum LXX. exhibeat, quo pacto proximè addit : Ubi nos posuimus? ac fi ipfe verba superiora de Greco in Latinum interpretatus fuerit. Nonne aptiùs fubjunxisset : Ubi nos legimus , vel quidpiam fimile? Preterea si idem fragmentum petitum effet ex antiqua versione Latina, quomodo ibidem legeretur : Habitabit mecum, ubi LXX. ipso Hieronymo teste, ferebant , Diliget me? Num Hieronymus bene fibi conftitiffet, LXX. Interpretes ipfismet LXX. Interpretibus objiciendo & comparando? Hoc inquam, sicut & alia quædam id genus injiciebant fcrupulum, & in dubitationem nonnullam adducebant. Verùm perpensis omnibus, & examinatis, in re satis clara & perfpicua diu herere non licuit. Enim verò etsi non diffitear indicata superius teftimonia apud Hieronymum, nonnihil habere difficultatis, non tamen judicandum effe existimo de toto opere, ex illis ambiguis & paucis admodum, cùm suppetant alia aperta & majore numero, que ambiguitatem folvunt.

Ac primò quidem, constat Hieronymum hoc in opere totum pene Geneseos percurrere librum,

in eodem recensendo, vulgò adhibere versionem Latinam ex LXX. Interpretibus. 2o. Huic interpretationi Latinam aliam interdum subjungere ex Hebræo, aliquando etiam ex Aquila, Symmacho, &c. 3o. Allato primùm uno vel altero versiculo Latina verfionis secundùm LXX. sæpe quidem, ut dixi, adjungere alteram ex Hebreo , sed rarò admodum interponere hoc di&tum : Quod nos pofuimus, vel, Ubi nos pofuimus, quod supra suspicioni locum dabat : quinimo multò frequentiùs, & passim, ad comparationem instituendam, adjungere ifta : Pro eo quod legimus fupra; vel , Ubi nos legimus ; vel, Ubi nos habemus; vel, Ubi nunc dicitur ; vel, Hoc quod hîc pofitum eft ; vel, Pro eo quod in noftris codicibus fcriptum est; vel, Pro tali verbo relato fupra, in Hebræo habet; vel, Multò alius in Hebræo, quàm in LXX. Interpretibus (relatis supra) sensus est, & fic de aliis multis. Tom. I.

A

Annullo ex loco libri ejufdem magis liquet id quod contendimus, quàm ex Præfatione ipfiusmet Hjeronymi in hunc librum , ubi sanctus Doctor mentem suam aperit, & totum consilium fic narrat : Studii nostri erit, vel eorum qui de libris Hebraicis varia fufpicantur, errores refellere, vel ea quæ in Latinis & Græcis codicibus fcatere videntur, auctoritati fuæ reddere ; etymologias quoque rerum, nominum, atque regionum, quæ in nostro sermone non resonant, vernaculæ linguæ explanare ratione. Deinde fequuntur ist a plane aurea : Et quò faciliùs emendatio cognoscatur, ipsa primùm, ut apud nos sunt testimonia , proponemus ; & ex collatione eorum quæ fequuntur , quid in illis aut minus, aut plus , aut aliter sit, indicabimus. Neque verò, inquit, LXX. Interpretum, ut invidi latrant , errores arguimus , nec noftrum laborem, illorum reprehensionem putamus, &c. His autem verbis manifeste apparet hac duo potissimùm intendisse Hieronymum : 1°. Ut Hebraico contextui fuam auctoritatem , à nonnullis labefactatam, reftitueret. 2°. Ut interpretationes Græcas, ac imprimis LXX. nec non Latinas ab ipfa derivatas, ad Hebræum tanquam ad fontem, e textum primigenium exactas emendaret, quod ut faciliùs prastet S. Doctor, illa ipsa, ut præ oculis erant, utriusque Scripturæ testimonia , profert in medium, ut ex collatione, inquit, eorum, quid in illis aut minus, aut plus, aut aliter effet, significaret.

Hoc etiam doctè exfequitur S. Pater in consequentibus , ubi contextûs utriusque fragmenta paslim, & fecundùm Hebræum, & fecundùm LXX. latinè exhibet, postponendo unum alteri. Sententiæ tamen ex LXX. prolata , frequentiores funt quàm qua ex Hebræo translate sunt; quæ autem adduntur ex Aquila, do Symmacho, aut ex aliis codicibus Latinis, rarisime.

Quod spectat ad fententias aut fragmenta, petita è Greco LXX. cuncta illa accuratè transcripta, operi noftro adjungere nil dubitavimus , rati scilicet ipsa, si non singula, faltem plurima, eu vulgò eo modo adhibita fuiffe ab Hieronymo, cujusmodi babebantur in ipfius codicibus.

Non idem tamen affirmatum velim de teftimoniis latinè prolatis, vel ex Hebræo, vel è Græcis Aquila & Symmachi translationibus : cùm enim, ut ait Martianæus noster Not. prolix. in hunc lib. col. 559. Hieronymi versio Genesis Latina , ad fontem Hebræum expressa, sex annis edita fuerit poft editum librum Hebraïcarum Quæst. in Genesim, non mirum si illa testimonia, ex Hebræo citata, tunc latinè reddita fuerint ab Hieronymo, cùm alia nulla ipfi præstò esset interpretatio Latina , ejufdem Hieronymi versione necdum exstante. Si enim priùs adornata fuisset, illud ipfum præstitisset S. Doctor in hoc libro Quaftionum Hebraicarum, quod & ipfe præstare non dubitavit in commentariis suis super Prophetas, ubi pariter adhibet utrumque contextum latinè , & fecundùm Hebræum, & fecundùm LXX. & ad illum primum exprimendum, utitur versione Latina quam elucubraverat, que ipfillima eft Vulgata noftra : pro altero verò textu, illam ipsam ufurpat versionem, qua tunc ufurpabatur in Ecclesia Latina , ut probabitur infra. Non negaverim tamen nonnulla referri in libro Questionum Hebraicarum testimonia, seu potiùs verba, etiam fecundùm versionem LXX. que latinè tunc reddita fuerint ab Hieronymo ipfo : fed præterquàm quòd ifta minùs multa funt, ex quibus de aliis multò pluribus; judicium feratur, dicendum his in locis S. Dočtorem conferre voluiffe Latinam versionem fuorum codicum cum textu Græco sui temporis. Conjecturam noftram ducimus ex eo quod ait Hieronymus non semel, textum primigenium Græcum fruftra quærendum effe, qualis nimirum vigebat tempore Apoftolorum, nec alium superesse præter eum, quo utebatur Ecclefia eo ipfo tempore quo feria bebat . Reftat igitur ut concludamus testimonia illa latinè paflim adhibita in libro Quast

. Hebr. ex versione LXX. plerumque mutuò sumpta fuiffe ab Hieronymo ex codicibus Latinis, quos ad fontem Hebraicum exactos emendare volebat, non verò illa eadem ab ipso extemplò latine fuisse translata , quod inutile & supervacaneum ipsi fuisset. Nobis etiam hac in re affentiri videtur eruditus Auctor Quastionum Hieronymianarum , nedum arguamur nos de proprio ftomacho fecisse conjecturam ; ille , inquam, Auctor Quaft. 13. p. 437. dif ferens de libro Quaft. Hebraicarum Hieronymi, ait : Quæstiones illas fi diligentiùs consideremus, inveniemus aliud nihil effe, præter collationem non admodum accuratam versionis Latinæ cum textu Hebraïco, & versionibus Græcis, de quibus suam, Judæorumque sententiam fubinde profert Hieronymus. Ut non negarim, inquit , utile hoc esse opus, optandumque ut in universum Vetus Testamentum simile haberemus, præfertim propter antiquarum versionum fragmenta. Et fupra Quaft. 4. pag. 110. ad hoc Genes, 2. . 2. Et consummavit Deus in die fexto, ab Hieronymo , initio libri sui , adhibitum , id obfervat Vir doctus : Sic ergo habet , ad hæc verba veteris Latinæ versionis ex LXX. Interpretibus : Et confummavit Deus, &c.

Jam verò quod diximus fupra de libro Quaftionum Hebraicarum, idem quoque affirmari posse existimamus de Augustini Locutionum & Quastionum libris in Heptateuchum, maximè verò de libris Locutionum, qui nimirùm libri Locutiones illas Scripturæ continent, ut ait Augustinus ipse, quæ videntur fecundùm proprietates , seu idiomata linguæ Hebraicae

1

« ZurückWeiter »